Groenboek Lange termijn financiering

De Europese Commissie publiceerde einde maart haar "Green paper on the long-term financing of the European economy".

Alle stakeholders werden uitgenodigd om tegen 25 juni hun input te bezorgen aan de Europese Commissie.

Gezien 2e pijler pensioenfondsen (Instellingen voor Bedrijfspensioenvoorziening) per definitie Lange Termijn Investeerders zijn, heeft het Belgische BVPI zowel rechtstreeks als via haar Europese verenigingen PensionsEurope en de European Association of Paritarian Institutions (AEIP) deelgenomen aan deze consultatie.

Het Belgische BVPI onderlijnde in haar antwoord onder meer dat: The current ideas about the quantitative elements of the new IORP Directive totally contradict the search for long-term funding. It does not take into account the long-term investors’ nature of a IORP and a IORP’s liabilities of long duration.

Het Groenboek “Lange termijn financiering van de Europese Economie” is een belangrijke en positieve eerste aanzet tot het antwoord op de vraag hoe gespaard kapitaal kan worden ingezet voor langetermijninvesteringen in Europa en welke rol institutionele beleggers hierbij kunnen spelen. Langetermijnfinanciering is onmisbaar voor de Europese groeiagenda. Dat stelt de Nederlandse Pensioenfederatie in reactie op de consultatie over dit groenboek.

Europees Parlement staat op rem voor langer werken

Het Europees Parlement wil dat de lidstaten hun pensioenstelsel economisch ‘houdbaar' maken. Tegelijk wil het de pensioenleeftijd niet al te rechtstreeks aan de stijging van de levensverwachting koppelen.


Het Europees Parlement beëindigde gisteren zijn debat over het Groenboek Pensioenen van de Commissie. De consultaties over dat groenboek zijn daarmee afgerond. De redactie van het witboek kan volgen.

De meerderheid van het Europees parlement wil daar niet te ver in meegaan. De resolutie die gisteren met grote meerderheid (535 tegen 85 bij 57 onthoudingen) werd goedgekeurd, zegt wel dat de nationale pensioenstelsels ‘duurzaam' en ‘houdbaar' moeten zijn en dat de lidstaten hun pensioenverplichtingen ‘op een correcte manier moeten weergeven in hun begrotingstekorten'. Maar een directe koppeling tussen de pensioenleeftijd en de stijgende levensverwachtingen wijst de resolutie af.

Hét model daarvoor is het Zweedse pensioensysteem dat op een genuanceerde en actuarieel correcte manier werkt: stijgt de levensverwachting, dan wordt de pensioenberekening proportioneel licht aangepast.


Het liberale parlementslid Dirk Sterckx betreurt dat, maar de socialist Frédéric Daerden (zoon van de aftredende Belgische pensioenminister) juicht de afzwakking toe. Als wat meer Belgen na 55 jaar aan de slag zouden blijven, is er al voldoende vooruitgang voor Daerden junior.

Relevant voor België is nog dat de resolutie eist dat de burger betere informatie krijgt over zijn individueel pensioen, en dat de aanvullende (bedrijfs-)pensioenen beter beschermd zullen worden.

Dirk Sterckx (Alde/Open VLD ) is algemeen tevreden met stemming Groenboek pensioenen

Zopas stemde het Europees Parlement over de pensioenproblematiek. Dit als reactie op het groenboek van de Europese Commissie "Naar adequate, houdbare, en zekere Europese pensioenstelsels". Het geïntegreerd rapport van de Commissie Economische en Sociale Zaken en de Commissie Sociale Zaken en Werkgelegenheid werd zopas goedgekeurd.

Dirk Sterckx: "Als één van de schaduwrapporteurs voor de liberale groep ben ik tevreden over het rapport van het Parlement over pensioenen.

Toch ben ik ook teleurgesteld dat enkele belangrijke punten weggestemd werden:

Zo vindt het Parlement niet dat alle pensioenverplichtingen expliciet opgenomen moeten worden in de schuldgraad van een land. Een opname in het begrotingstekort volstaat voor het Parlement. Dit is voor mij onvoldoende. We kunnen de problemen van onze pensioenstelsels niet ontkennen en moeten een lange termijn visie nastreven. Een correct beeld van toekomstige verplichtingen is daarom noodzakelijk.

Europa wil pensioenleeftijd niet koppelen aan levensverwachting

Een meerderheid van de Europarlementsleden verzet zich tegen een koppeling van de pensioenleeftijd aan de levensverwachting. Dat bleek in Straatsburg tijdens de stemming van een rapport over de toekomst van de pensioenen in Europa. Het halfrond neemt zo afstand van de debatten die Duitsland en Frankrijk rond de pensioenen aan het voeren zijn.

Huidig pensioenstelsel in de problemen
Sterckx betreurt dat de Europarlementsleden niet alle pensioenverplichtingen expliciet willen opnemen in de schuldgraad. Het halfrond beperkt zich tot een weerspiegeling in het begrotingstekort. "Dit is voor mij niet voldoende. We kunnen de problemen van onze pensioenstelsels niet ontkennen en moeten een langetermijnvisie nastreven. Een correct beeld van toekomstige verplichtingen is daarom noodzakelijk", aldus het Open Vld-Europarlementslid.

Vervolg

Resolutie aangenomen : Hervormingen pensioenstelsel moeten houdbaarheid en voldoende inkomen garanderen

Ria Oomen-Ruijten

Ondanks de economische crisis, moeten de lidstaten voor pensioenstelsels zorgen, die op een duurzame manier een adequaat inkomen kunnen leveren aan het groeiende aantal Europese gepensioneerden. Dat staat in een resolutie die het Parlement woensdag heeft aangenomen. De problemen rond de overdraagbaarheid van pensioenrechten en de ongelijke behandeling van vrouwen en oudere werknemers, moeten volgens de Europarlementsleden ook worden aangepakt.

"Op dit moment zijn er vier personen van werkgerechtigde leeftijd per 65+'er, in 2060 zullen dat er slechts twee zijn", zo stelt het groenboek van de Europese Commissie, waarop de resolutie van het Europees Parlement een reactie is.

De resolutie werd aangenomen met 535 stemmen voor, 85 tegen en 57 onthoudingen. Ria OOMEN-RUIJTEN (EVP, NL), die de resolutie had opgesteld, gaf als commentaar: "Hoewel pensioenen onder de bevoegdheid van de lidstaten vallen, zijn er aspecten waar coördinatie op Europees niveau nodig is. De vergrijzing van de bevolking heeft een grote invloed, omdat niet alle lidstaten geld opzij hebben gezet voor hun pensioenvoorzieningen. Dit zou tot enorme kosten kunnen leiden, met consequenties voor het Stabiliteits- en Groeipact. De toezichthouder moet de pensioenstelsels controleren en enkele lidstaten moeten worden aangemoedigd om een zeker en adequaat pensioenstelsel in te voeren".

Economische druk
De verantwoordelijkheid voor pensioenen ligt bij de lidstaten, die hun stelsels aan het herzien en hervormen zijn in het licht van de huidige economische crisis en de vergrijzing. De Europarlementsleden verzoeken de lidstaten met klem erop toe te zien dat alle pensioenstelsels "stabiel, betrouwbaar en houdbaar" blijven en dat er adequate AOW voorzieningen zijn om armoede op oudere leeftijd tegen te gaan. Bovendien pleiten ze voor grondig overleg voordat er veranderingen worden doorgevoerd.



Overdraagbaarheid van pensioenen
Europeanen werken in het algemeen voor diverse werkgevers tijdens hun carrière, en velen werken in verschillende EU landen. De Europarlementariërs willen dat de EU en de lidstaten de belemmeringen voor interne en grensoverschrijdende mobiliteit wegnemen en dat er een oplossing wordt gevonden voor de problemen rond de overdraagbaarheid van pensioenrechten tussen en binnen de lidstaten. Pensioenplannen zouden volgens de leden geen lange opbouwperiodes moeten vereisen om geldig te zijn.




Oudere werknemers
De Europarlementariërs wijzen op de grote verschillen in de wettelijke pensioenleeftijd (die in enkele landen wordt herzien) en de feitelijke uittreding van ouderen. Oudere werknemers zouden baat hebben bij aangepaste werkplekken en werkomstandigheden en een betere bescherming tegen ontslag, zeggen ze.



Genderongelijkheid
De Europarlementsleden willen meer nadruk leggen op genderongelijkheid. Gemiddeld genomen worden vrouwen minder betaald dan mannen voor hetzelfde werk. Zij werken ook vaker deeltijds en nemen langere carrièrepauzes om voor hun gezin te zorgen. Ongelijkheden op de arbeidsmarkt worden vertaald in lagere pensioenen voor vrouwen, die op latere leeftijd het risico lopen op armoede. De Europarlementsleden dringen er bij de Commissie en de lidstaten op aan om ongelijkheden uit de weg te ruimen en deze factoren mee te laten tellen in de opbouw van de pensioenuitkeringen.

'Pensioenbemoeienis EU gaat te ver'

"Ria Oomen gaat veel te ver mee met de bemoeizucht van de EU." Dat is de reactie van Europarlementslid Kartika Liotard (Verenigd Links) op de aanbevelingen voor een Europees pensioenbeleid van haar CDA-collega. "Oomen hamert er voortdurend op dat pensioenen een zaak van de lidstaten zelf zijn," zegt Liotard, "Maar in haar rapport doet ze juist diverse aanbevelingen voor meer EU-zeggenschap. Zo moet de EU volgens Oomen bepalen wat de criteria zijn voor een minimumpensioen."


Liotard: "Als je weet dat Europa een zeer strak financieel en puur economisch beleid voert, kun je op je vingers natellen dat de EU straks minimumpensioenen voor ogen heeft die tegen de armoedegrens aanzitten." Liotard heeft verder kritiek op het advies van Oomen om de pensioenleeftijd aan de levensverwachting te koppelen. "Als die stijgt, wil Oomen dat werknemers automatisch pas later met pensioen kunnen. Ze wil dat de EU de lidstaten aanspoort tot zo'n automatisme. Dat is asociaal en verschaft de EU bovendien invloed op onze pensioenleeftijd."

Vervolg

Duurzame, veilige en toereikende Europese pensioensystemen: een onmogelijke opdracht?

Ria Oomen-Ruijten

Miljoenen Europeanen leven van hun pensioen. Het vergrijzingproces in Europa zal dat aantal doen stijgen met nog meer miljoenen. Ondertussen hebben de EU-lidstaten elk hun eigen systeem met vastgelegde pensioenleeftijden met elk verschillende financieringsvormen. Hoe wordt dat allemaal betaald? Zullen we langer moeten werken? We spraken met twee parlementsleden over hun verschillende standpunten hierover.



De lidstaten zijn verantwoordelijk voor de pensioenvoorzieningen. Het verslag van het Parlement en het Groenboek van de Commissie stellen de verantwoordelijk van de lidstaten of de rol van de sociale partners niet in vraag en ze suggereren niet dat er een enkel "ideaal" pensioensysteem bestaat voor alle lidstaten.



De parlementsleden sporen de lidstaten echter wel aan om "stabiele, betrouwbare en duurzame" pensioensystemen te onderhouden. Ze zijn van mening dat solidariteit tussen de generaties en nationale solidariteit de voornaamste principes zijn.





De pensioenleeftijd optrekken om het pensioensysteem gezonder te maken is één van de mogelijke oplossingen die voorgesteld worden. We vroegen twee parlementsleden om hun mening te geven. Ria Oomen-Ruijten (Europese Volkspartij) uit Nederland, waar de pensioenleeftijd zopas is opgetrokken gaat de discussie aan met Françoise Castex (S&D) afkomstig uit Frankrijk, waar de meerderheid van de bevolking tegen een hogere pensioenleeftijd is.



Oomen-Ruijten zegt dat het belangrijk is om over een verandering van de pensioenleeftijd met de bevolking te debatteren. "Het is van vitaal belang om dergelijke beslissingen te nemen in dialoog met de sociale partners", onderstreept ze.



Volgens Oomen-Ruijten moeten de lidstaten rekening houden met de demografische trends. "Als we pensioenen in de toekomst willen garanderen, is het noodzakelijk dat meer mensen langer deel uitmaken van de arbeidsmarkt. Veel lidstaten met een omslagstelsel hebben te kampen met verhoogde kosten, die zorgen voor een groeiende druk op de solidariteit en een zware last kunnen vormen voor de jongere generatie." Ze gaat verder: "We staan voor enorme demografische uitdagingen en we moeten nu handelen om problemen in de toekomst te vermijden .De lidstaten moeten mogelijkheden voor vervroegd uittreden aan banden leggen en een arbeidsmarkt creëren waar mensen op hogere leeftijd aan deel kunnen nemen, met name in onzekere banen."



Françoise Castex (S&D) gaat niet akkoord, "er wordt gezegd dat aangezien mensen nu steeds langer leven, we langer zouden moeten werken, omdat we anders geen evenwicht zouden hebben op de pensioenen. We weten echter niet hoe de levensverwachtingen - en dus de demografie - de komende 10 of 20 jaar zullen veranderen. In sommige sociale klassen bijvoorbeeld zijn er moeilijkheden om aan kwaliteitsvolle medische zorg te raken, dat is al een factor die kan zorgen voor dalende levensverwachtingen", legt ze uit.



Castex benadrukt dat de behoeften van de mensen het belangrijkste punt is waar op gelet moet worden. "De economie moet zich aanpassen aan de mensen en niet omgekeerd. Frankrijk zal nooit een Europees voorstel aanvaarden dat stelt dat we zoveel mogelijk moeten werken. Dat gaat in tegen ons Europees sociaal model." Ze vindt dat de tewerkgestelde mensen beschermd moeten worden en dat de pensioenen mensen moeten toelaten om ervan te genieten eens ze een bepaalde leeftijd bereikt hebben.



Dinsdagavond gingen de leden met elkaar in debat over het verslag. Op woensdag staat de stemming gepland.

Herbekijk het debat over het Europees groenboek over adequate, houdbare en zekere Europese pensioenstelsels

Herbekijk HIER het debat in plenaire zitting in Straatsburg over Adequate, houdbare en zekere Europese pensioenstelsels.

Klik HIER voor het debat. (klik NL voor de vertaling in het Nederlands). Stemming is voorzien voor woensdagmiddag.

Volg NU live het debat over het Europees Groenboek

Volg vanaf 17.22 uur HIER live het debat in plenaire zitting in Straatsburg over " Adequate, sustainable and safe European pension systems " .

Klik HIER voor het LIVE debat. (klik NL voor de vertaling in het Nederlands)

Pensioenen zijn 'hot' in Europees parlement

De Europese Commissie heeft alle reacties op het groenboek ‘naar adequate, houdbare, en zekere Europese pensioenstelsels’ geïnventariseerd. Van de resultaten wordt op zeer korte termijn een samenvatting verwacht. Op 24 en 25 januari vergaderde het Europees Parlement over het Europese groenboek. Europarlementariër Ria Oomen heeft als ‘rapporteur’ de laatste hand aan het verslag voor het Europees Parlement gelegd. In maart zal het Europees Parlement het groenboek in een plenaire vergadering behandelen en een advies uitbrengen. Pensioenen hebben daarmee in 2011 de aandacht van Europees Parlement en de Europese Commissie. In deze Pensioennieuws en Opinie vermelden wij de Europese stand van zaken van het Groenboek pensioenen, met aandacht voor o.a. solvency, een Europees Pensioenregister en Europese waardeoverdracht.

Vervolg

Betere afstemming pensioenen in Europa

De afgelopen tijd is er veel discussie geweest rondom de pensioenvoorziening. Op dit moment wordt er binnen de Europese Unie i gezocht naar een mogelijkheid tot betere coördinatie van deze voorziening. Hierbij zal de EU rekening houden met een viertal uitdagingen waar de EU-lidstaten i voortdurend mee te maken hebben en die de pensioenvoorziening steeds verder onder druk zetten.

Vergrijzing

Allereerst neemt de levensverwachting van de Europese burgers steeds verder toe, terwijl de geboortecijfers alsmaar lager worden. Dit heeft tot een verandering in de leeftijdssamenstelling van de Europese bevolking geleid. De vergrijzing wordt een steeds groter probleem.

Kortere arbeidsperiode

Daarnaast is ook het arbeidsleven aan het veranderen. Door de toegenomen mogelijkheden om opleidingen te volgen, begint men steeds later met werken. Mensen gingen de afgelopen decennia echter ook steeds jonger met pensioen.

Arbeidersmobiliteit

Een derde ontwikkeling heeft te maken met de toegenomen mobiliteit onder arbeiders in de Europese Unie. Het is nu veel gemakkelijker om in een ander land te gaan wonen en werken, en daar pensioen op te bouwen.

Economische crisis

Tot slot hebben landen door de economische crisis steeds meer problemen met het uitbetalen van de pensioenen.

Om op deze uitdagingen in te spelen en de hogere pensioenlasten door de vergrijzing te kunnen blijven betalen, zou de pensioensgerechtigde leeftijd omhoog moeten. Mensen moeten dus langer blijven werken. De Europese Unie vindt dat een coördinatie van de pensioenvoorziening noodzakelijk is om de pensioenen ook in de toekomst te kunnen blijven garanderen. Daarbij blijven de lidstaten zelf verantwoordelijk voor hun eigen pensioensysteem, maar zal de EU erop toezien dat de pensioenen betaalbaar blijven.

Vervolg

Assuralia promoot Belgisch pensioenmodel als antwoord op Europees groenboek

Op basis van die antwoorden zou de Commissie in een volgende fase een Witboek met Europese reglementering omtrent deze materie uit kunnen werken.

 

Assuralia, die als beroepsvereniging van de verzekeraars drie kwart van de aanvullende pensioenmarkt in België vertegenwoordigt, heeft een aantal voorstellen gedaan over hoe volgens haar de pensioenopbouw het best omkaderd wordt op Europees niveau. De hoofdlijnen van dat antwoord kunnen als volgt worden samengevat.

Vrouwencommissie EU wil 'lidstaten pensioen'

De Vrouwencommissie binnen het Europees Parlement wil het pensioenbeleid bij de lidstaten zelf laten. De commissie, met parlementariërs uit alle grote politieke groepen, stemde vóór deze stelling van Kartika Liotard (Verenigd Links) en reageert daarmee op de pensioenplannen van de EU. Die plannen zijn gebundeld in een zogenoemd 'Groenboek'.


Voordat de Europese Commissie haar plannen uitwerkt, kan het parlement wijzigingen aanbrengen. Het parlement doet dit in verschillende commissies die elk een eigen belang behartigen. Naast de oproep van de Vrouwencommissie om pensioenbeleid zoveel mogelijk bij de lidstaten te laten, deed zij nog enkele aanbevelingen.

1.673 antwoorden op het Europees Groen Boek

De 1.673 antwoorden op de consultatie omtrent het Europees Groen boek over pensioenen zijn nu te consulteren op volgende link:

Link EU

Groenboek levert bijdrage aan houdbaarheid pensioenstelsels

Het Nederlands Verbond van Verzekeraars heeft een position paper gepubliceerd over het Groenboek Pensioenen. Volgens de brancheorganisatie levert de Europese Commissie met het Groenboek een belangrijke bijdrage aan de discussie over de houdbaarheid van pensioenstelsels. Het Verbond heeft vier aandachtspunten benoemd.

Nederlands Verbond van Verzekeraars heeft een position paper gepubliceerd over het Groenboek

Binnen Europa is pensioen al jarenlang onderwerp van discussie. Alle lidstaten kampen met vergrijzing en door de financiële crisis is de betaalbaarheid van pensioenen alleen nog maar sterker onder druk komen te staan. De Europese Commissie (EC) publiceerde daarom deze zomer een Groenboek, waarin ze haar visie op de houdbaarheid van pensioenstelsels op de langere termijn ontvouwt.
Het Verbond is blij met de komst van dit Groenboek. De brancheorganisatie onderschrijft het uitgangspunt dat lidstaten zelf verantwoordelijk zijn voor de inrichting van hun pensioenstelsel, maar dat Europese coördinatie bij een aantal pensioenuitdagingen nodig is. Zoals bij het minder kwetsbaar maken van pensioenen. Het Verbond juicht het in dat kader ook toe dat de EC het ‘leren van elkaar’ wil stimuleren – juist vanwege de grote diversiteit aan pensioenstelsels.

Groenboek Europese pensioenen

De Europese Commissie heeft begin juli 2010 het groenboek 'Towards adequate, sustainable and safe European pension systems' uitgebracht. Een groenboek (green paper) is de eerste stap in het Europese regelgevingstraject.

In het Groenboek worden problemen betreffende de toekomst van aanvullende pensioenen in EU-landen geïnventariseerd en vragen gesteld. Alle stakeholders en geïnteresseerden konden tot 15 november 2010 hun standpunt te kennen geven. De Europese Commissie (EC) zal waarschijnlijk begin 2011 een samenvatting van de meer dan 1500 reacties publiceren. Mede op basis van de binnengekomen reacties kan de Commissie een witboek (white paper) opstellen, waarin zij met een concreet voorstel voor een wettekst komt.

Naar verwachting zal de discussie over een Europees solvabiliteitsregime voor pensioenfondsen onderdeel uitmaken van de brede discussie die door het Groenboek wordt aangesneden. De Europese koepel van actuarissen, Groupe Consultatif Actuariel Européen heeft een hierover een rapport uitgebracht.

De Europese pensioenkoepel EFRP heeft naar aanleiding van de publicatie van het Groenboek een speciale website gelanceerd: www.eupensiondebate.eu.

De rapporteurs van de Commissies van het Europees Parlement voor Employment and Social Affairs (SZW), Economic and Monetary affairs (Financiën), Internal Market and Consumer Protection (Interne Markt) en Women and Gender equality (Gelijkheid) hebben hun concept inbreng voor het Groenboek Pensioenen ingediend. Iedere commissie gaat separaat over de inbreng van haar rapporteur debatteren en naar verwachting zullen ze eind januari/begin februari 2011 over de concepten stemmen. In februari zal vervolgens de plenaire vergadering stemmen.

Daerden: "Kost van vergrijzing kan beperkt worden"

De pensioenkost in België bedraagt 33,7 miljard in 2010. Zo blijkt uit de cijfers die de vertegenwoordigers van de Nationale Conferentie voor de Pensioenen voorstelden in de Kamercommissie Sociale Zaken. Minister van Pensioenen, Michel Daerden, zei dat de kost van de vergrijzing belangrijk is, maar ze kan volgens hem beperkt worden.

Het aantal 65-plussers steeg van 1,5 tot 1,8 miljoen tussen 1991 en 2007. De toename bedroeg 31% in Vlaanderen en 14% in Wallonië, terwijl Brussel een daling met 9% optekende. In 2020 schat men het aantal 65-plussers op 2,2 miljoen en in 2050 op 2,9 miljoen. De kost voor deze demografische evolutie zou jaarlijks met 2% stijgen tot 2050-2060. Voor Daerden is het een belangrijke kost, maar kan die beperkt wordt indien de economie herneemt en naar een volledige tewerkstelling evolueert.

Meer

Gedachtewisseling pensioenen in de commissie Sociale Zaken

Gisteren werd in de commissie Sociale Zaken gedebatteerd over de toekomst van de pensioenen. De minister komt er zijn ‘groenboek’ toelichten. Naast de minster waren ook de voorzitters van de werkgroepen, opgericht binnen het kader van de Nationale Pensioenconferentie, aanwezig. Zo ook de voorzitter van de Nationale Pensioenconferentie, de heer Jadot.

Jean Moureaux, hoofd van de strategische cel Pensioenen op het kabinet van de minister, gaf een uiteenzetting over de modernisering van het wettelijk pensioen. De heer Gosselin kwam uitleg geven over de complementaire pensioenen en de individuele pensioensparing. Tot slot had de heer Gilbert De Swert het  over de ouderen en de samenleving. In de namiddag hadden de parlementsleden de mogelijkheid tot het stellen van vragen. Maggie De Block (Open Vld) is aangeduid als verslaggever van deze gedachtewisseling.

Website

Nederlandse reactie op Groenboek pensioenen

Op 11 oktober 2010 heeft minister Donner van Sociale Zaken en Werkgelegenheid de Nederlandse reactie op het Groenboek pensioenen aan de Tweede en Eerste Kamer gestuurd. Deze zal worden verzonden aan de Europese Commissie.

Op 7 juli 2010 heeft de Europese Commissie het groenboek ‘Towards adequate, sustainable and safe European pension systems’ uitgebracht met een oproep aan geïnteresseerden uiterlijk 15 november 2010 reacties aan de Commissie te zenden.

Nederland: Minister Donner reageert op Groenboek pensioenen van de Europese Commissie

Minister Donner (Nederland) geeft aan dat Nederland veel van zijn eigen uitgangspunten herkent in het Groenboek pensioenen van de Europese Unie.

De Europese Commissie heeft dezelfde invalshoek als Nederland gekozen, met als belangrijkste doelstellingen de houdbaarheid, zekerheid en de betaalbaarheid van de pensioenen.
De eigen verantwoordelijkheid van de lidstaten voor de inrichting van hun pensioenstelsels en voor de toegankelijkheid en toereikendheid van pensioenen, staat zowel voor de EC als voor Nederland voorop. Er moet ruimte blijven voor de specifieke kenmerken van het Nederlandse pensioenstelsel.