Nederland: Pensioenen nog verder achteruit

Nederlandse pensioenen zijn door een reeks hervormingen met 15 tot 35 procent verlaagd in 15 jaar tijd. Om dat lagere pensioen te verdienen moeten de twintigers van nu ongeveer 10 jaar langer werken dan hun grootouders. Bovendien betalen ze een veel hogere pensioenpremie

Dat blijkt uit berekeningen van pensioenbeheerder Syntrus Achmea op verzoek van de Volkskrant.
Voor veel Nederlanders zal het pensioen nu niet hoger zijn dan zo'n 50 procent van het laatstverdiende loon. Door toenemende vergrijzing en twee beurscrises na elkaar is het pensioenstelsel de afgelopen jaren versoberd. Volgend jaar zullen tientallen fondsen de pensioenen vrijwel zeker moeten korten.

Vervolg

Grieks pensioenfonds stopt betalingen aan 63.500 doden

Het grootste pensioenfonds van Griekenland heeft de uitbetaling van pensioenen stopgezet voor 63.500 mensen die al overleden zijn. Dat meldt de Griekse krant Kathimerini.

Het geld dat aan de overleden Grieken verder uitbetaald werd, werd vaak opgehaald door familieleden. De Griekse autoriteiten verplichtten alle gepensioneerden in het land vorig jaar om zich persoonlijk aan te melden, zodat kon worden nagegaan of ze nog in leven waren. Griekenland hoopt hiermee jaarlijks 450 miljoen euro te besparen.

Frauduleuze pensioenen
In oktober meldde de directeur van de socialezekerheidsstichting IKA dat de Griekse staat het voorbije decennium tot 8 miljard euro uitbetaalde aan frauduleuze pensioenen. Een onderzoek van de regering maakte duidelijk dat Griekenland zowat 9.000 gepensioneerden telde die ouder waren dan honderd jaar. Dat zou betekenen dat Griekenland het hoogste aantal honderdjarigen ter wereld heeft. Volgens een volkstelling in 2001 zou het aantal honderdjarigen in Griekenland echter lager liggen, namelijk 1.700.

Vervolg

Costa Rica bezuinigt: geen pensioen voor 100-plussers

Wie in Costa Rica 100 jaar of ouder is, hoeft voorlopig niet te rekenen op een pensioen. De regering van het Midden-Amerikaanse land heeft alle uitkeringen aan eeuwlingen bevroren. Eerst wil de staat zeker weten dat iedere ontvanger ook echt leeft.

Dat heeft het ministerie van Financiën van Costa Rica bekendgemaakt. De regering moet, net als in veel Europese landen, fors bezuinigen om de begroting op orde te krijgen. De maatregel treft in totaal 104 mensen. Van hen hebben 62 zich al gemeld bij de autoriteiten, waarna ze hun pensioen alsnog ontvingen.

Eerder dit jaar kwam in Griekenland een grootschalige fraude met pensioenen aan het licht. Duizenden overleden mensen bleken nog altijd overheidsbijdragen op hun bankrekening te ontvangen.

Nieuw ! Pensiontalk Mobile (betaversie)

Situatie Nederlandse pensioenen verslechterd

De financiële positie van pensioenfondsen is sinds begin dit jaar in rap tempo verslechterd. Driekwart van de fondsen heeft te weinig geld in kas. Veel fondsen zullen de pensioenen volgend jaar weer moeten bevriezen. Dat blijkt uit een onderzoek van de Volkskrant. De dekkingsgraad van honderd grote Nederlandse pensioenfondsen is in de eerste negen maanden van 2010 gezakt van gemiddeld 110 naar 100 procent. De dekkingsgraad is de gangbare maatstaf voor de kracht van fondsen.

Fransen staken door, ook al komt de pensioenwet er

In Frankrijk gaan de protesten tegen de nieuwe pensioenwet zaterdag verder, ook nu de senaat met de omstreden plannen heeft ingestemd. Door stakingen bij de spoorwegen zijn talrijke treinen uitgevallen. Ook in veel olieraffinaderijen is het werk nog steeds niet hervat.


In een van de grootste raffinaderijen van Frankrijk daarentegen moesten werknemers zaterdag onder druk van de autoriteiten weer aan het werk. De arbeiders van Grandpuits riskeren een juridische procedure als zij in staking blijven. De olieraffinaderij voorziet de Parijse regio van brandstof. De regering kondigde eerder een noodverordening af, omdat anders de economie nog grotere klappen krijgt. De vakbonden zijn fel tegen deze beslissing gekant.

Nederlandse pensioenleeftijd naar 67 ?

CDA en PVV houden in de kabinetsonderhandelingen vast aan een verhoging van de AOW-leeftijd naar 66, zoals de sociale partners adviseren. De VVD wil meer bezuinigen, en bepleit een verhoging naar 67 jaar.

Het idee dat het minderheidskabinet van VVD en CDA met gedoogsteun van Geert Wilders deze week zou rondkomen, hebben de onderhandelaars losgelaten. De onderhandelingen gaan stroever dan gedacht en de doorrekening van maatregelen door het Centraal Planbureau laat op zich wachten. Betrokkenen spreken de hoop uit dat het regeer- en gedoogakkoord over twee weken gepresenteerd kunnen worden. Het CDA-congres kan dan plaatsvinden op 2 oktober.

Onderzoek: geluk begint pas bij 55-plus

Het leven begint bij 40, maar het echte geluk bij 55. De mensen tussen de 40 en 55 hebben te veel geldzorgen om het echte geluk te vinden. Dat blijkt uit een onderzoek dat in opdracht van de Britse internetbank First Direct onder haar cliënten is gehouden.

Mensen die de middelbare leeftijd naderen, zijn het meest gefrustreerd. Tussen 55 en 65 zijn de mensen gelukkiger, omdat ze de pensioenleeftijd naderen, hun hypotheken voor een groot gedeelte hebben afbetaald en thuis op slippers kunnen gaan lopen. Ze voelen zich veel minder opgejaagd. De 65-plussers zijn het gelukkigst.

De bank heeft zijn cliënten ingedeeld in leeftijdscategorieën van tien jaar en heeft die daarna gevraagd naar hun financiële positie en welbevinden.

Dode Grieken kregen pensioen

De Griekse regering heeft ontdekt dat honderden doden een pensioenuitkering hebben gekregen. In een geval kreeg iemand die al tien jaar dood was nog een staatspensioen.

In het kader van de bezuinigingen probeert de Griekse regering het sociale zekerheidsstelsel op te schonen en verspilling van overheidsgeld tegen te gaan. Zo werd een onderzoek begonnen naar de pensioenuitkeringen van Grieken boven de 100 jaar. Van degenen boven de 100 die een uitkering kregen, waren er 321 dood.

In Griekenland gaan uitkeringen meestal automatisch door, ook als de situatie verandert. De staat bleef geld overmaken aan gepensioneerden van wie de familie een overlijdensverklaring had overgelegd aan de burgerlijke stand. Die uitkeringen streken familieleden soms zelf maar op. In andere gevallen bleef de uitkering op een bankrekening van de overledene komen. Plaatsvervangend minister van Werkgelegenheid George Koutroumanis noemde de ontdekking verbijsterend. Hij wil nu ook de pensioenuitkeringen van mensen onder de 100 jaar laten onderzoeken. ‘Dit is een derdewereldfenomeen. Zoiets zou niet mogen voorkomen in een land dat Europees zegt te zijn.’

Volgens Koutroumanis is hiermee de inefficiency aangetoond van het sociale stelsel in Griekenland. Het land weet ook niet hoeveel ambtenaren er precies in dienst zijn van de overheid. Binnenkort zal dat worden geïnventariseerd, zodat niemand een salaris van de overheid krijgt die daar helemaal niet voor werkt.

De regering van premier Papandreou wil nu een nieuw register opstellen van gepensioneerden en de uitkering centraliseren. Hierdoor zou per jaar naar schatting 100 miljoen euro kunnen worden bezuinigd.

De boekhouding in Griekenland is volgens de regering chaotisch. Er zijn geen goede accountantscontroles, waardoor mensen sjoemelen met banen, voorschriften voor medicijneninkoop en sociale uitkeringen. Ook is gebleken dat ambtenaren op grote schaal bonussen kregen voor het feit dat ze buitenlandse talen beheersten, met computers konden werken of op tijd op hun werk waren.

Ook pensioenfondsen nr. 13 en 14 die mogelijk hun pensioenuitkeringen moeten verlagen, zijn bekend

Alle veertien pensioenfondsen die mogelijk hun pensioenuitkeringen moeten verlagen zijn bekend. De laatste twee probleemgevallen bleken donderdag het Pensioenfonds voor Reclame en Marketing, en het fonds van zoutproducent Nedmag, twee kleine fondsen.

Toezichthouder DNB heeft vorige week veertien fondsen te kennen gegeven dat ze wellicht de pensioenen moeten verlagen (afstempelen) omdat ze achterblijven bij hun herstelplan. Omdat DNB de namen van de fondsen zelf niet kon noemen, was het wachten tot ze een voor een uit hun schulp kwamen.

De harde waarheid over zachte pensioenen in Nederland

De pensioenonrust is een mooie aanleiding om de hoogst noodzakelijke discussie te starten over de verdeling van de kosten en risico’s van het pensioenstelsel.

Het is bijna een platitude in dit door crises geteisterde tijdsgewricht, maar vooruit nog één keer: De huidige pensioencrisis biedt ook een kans. De kans om de discussie op gang te brengen over de verdeling van de nog altijd zwaar onderschatte kosten en risico’s van ons pensioenstelsel. Want de huidige onrust betreft slechts het tipje van de ijsberg. Laten we het vooral hebben over het veel grotere probleem dat nog onderwater ligt.

Schokkende rapporten
Jarenlang hebben politici en de in het pensioenbestuur verenigde werkgevers en vakbonden de Nederlanders een rotsvast vertrouwen in hun waardevaste pensioen aangepraat. Dat vertrouwen hield stand toen, als gevolg van de ICT-crash en de stijgende levensverwachting, de dekkingsgraad tussen 1999 en 2005 daalde van 200 procent naar 120 procent. Maar na de laatste financiële crash vertrouwde begin 2009 minder dan de helft van de pensioendeelnemers zijn pensioenfonds. Het percentage dat ‘geen tot weinig’ vertrouwen heeft in zijn pensioenfonds verdubbelde. Let wel: dit zijn cijfers van voor de recent aangekondigde kortingen.

De kerk is arm, het pensioenfonds een topper

De rooms-katholieke kerk in Nederland mag dan armlastig zijn en gedwongen tot besparingen, het Pensioenfonds Nederlandse Bisdommen is een van de sterkste in Nederland. Met een dekkingsgraad van 128,2 procent behoort het tot de topvijf van Nederland. En dat terwijl het fonds door de vergrijzing binnen de kerk meer geld uitgeeft dan er binnenkomt.

Voorzitter Martin Frankort van het Pensioenfonds Nederlandse Bisschoppen zegt dat het fonds altijd defensief heeft belegd. ‘Dat betekent niet dat we nooit in aandelen hebben gedaan. Maar dat is nooit een echt belangrijk deel geweest. Daarnaast hebben we ons renterisico voor een groot deel afgedekt.’

APG-topman: spelregels pensioenfonds aanpassen

De spelregels voor pensioenfondsen moeten worden veranderd om te voorkomen dat zij moeten korten op hun uitkeringen.

Dit stelt Dick Sluimers, beheerder van onder meer pensioenfonds ABP, vandaag in een opiniestuk in de Volkskrant.

Rijker
Volgens Sluimers zijn pensioenfondsen in 2010 rijker geworden. Dat een aantal nu toch dreigt te moeten snijden in de uitkeringen, is volgens hem louter het gevolg van in 2006 veranderde boekhoudkundige regels.

Steen des aanstoots is de manier waarop sinds 2006 de pensioenverplichtingen worden gewaardeerd. Daarbij wordt de actuele rente constant verondersteld. Bij een lage rentestand, zoals nu het geval is, zijn de toekomstige inkomsten (theoretisch) ook laag. Daarom moeten pensioenfondsen nu hun dekkingsgraad verhogen.


De oproep de regels te veranderen is opvallend omdat zowel minister Donner als de Tweede Kamer zich lijkt te hebben neergelegd bij de onvermijdelijkheid van het verlagen van de pensioenen.

Deze wedstrijd valt buiten de verantwoordelijkheid van Pensiontalk.

Pensioenen Nederlands metaalfonds PME in gevaar

Een van de grootste pensioenfondsen van Nederland moet mogelijk al vanaf 1 januari de pensioenen verlagen.

De Nederlandsche Bank (DNB) heeft dat aan PME, het fonds voor de grootmetaal en elektrotechnische industrie, medegedeeld. PME beheert de pensioenen van 680 duizend mensen. Onder hen zijn 148 duizend gepensioneerden. PME is een van de veertien fondsen die volgens DNB maatregelen moeten nemen om hun financiële positie te verbeteren. De dekkingsgraad van het fonds is naar 93 procent gezakt. PME hoopt DNB ervan te overtuigen dat de pensioenverlaging niet nodig is om er bovenop te komen.

Nederlands pensioen is onzeker bezit geworden

De overheid heeft ons niet hoeven helpen, zeiden pensioenbestuurders trots na de turbulentste maanden van de kredietcrisis. Banken en verzekeraars moesten eind 2008 met miljarden euro’s belastinggeld op de been worden gehouden, terwijl pensioenfondsen de financiële crisis op eigen kracht leken te doorstaan. Nu zucht de sector onder de naweeën van die crisis.

Bij veertien fondsen is de situatie zo belabberd dat De Nederlandsche Bank (DNB) ze dwingt te korten op de pensioenen. Dit is een maatregel die pensioenfondsen een paar jaar geleden niet voor mogelijk hielden. Begin 2008 lag de dekkingsgraad, de verhouding tussen het vermogen en alle toekomstige verplichtingen, van pensioenfonds nog rond de 140 procent. Voor elke euro aan verplichtingen was 1,40 euro in kas. Aanpassing van de pensioenen aan de inflatie (indexatie) leek geen enkel probleem.

Hoe is het mogelijk dat de pensioensector, die ruim 600 miljard euro onder beheer heeft, in een paar jaar is veranderd van een rijke suikeroom in een arme sloeber?

Nederland : ‘Onnodige onrust door Donner’

Nederlands minister Donner (Sociale Zaken) moet uitleg geven over de problemen bij de pensioenfondsen. De Tweede Kamer komt daarvoor dinsdag terug van reces.

De SP vindt dat Donner (CDA) onnodig paniek heeft veroorzaakt door te melden dat veertien pensioenfondsen mogelijk volgend jaar hun uitkeringen moeten verlagen. Hij mocht wegens wettelijke bepalingen echter niet zeggen om welke fondsen het gaat. ‘Donner moet de complete lijst alsnog bekendmaken of anders zijn excuses aanbieden’, aldus Paul Ulenbelt (SP).

‘De onrust is nu groter dan nodig’, oordeelt ook PvdA-Kamerlid Roos Vermeij. ‘Het gaat om een beperkt aantal gepensioneerden, maar heel veel mensen zijn nu bezorgd.’

Acties Fransen voor behoud pensioenleeftijd

Een actiedag in Frankrijk – treinen die niet rijden, scholen die gesloten blijven – dat is niks nieuws. Maar de actiedag die voor donderdag is aangekondigd, belooft anders te worden. Donderdag wordt de mogelijk laatste slag om de pensioenen geleverd. Is de opkomst klein, dan wint de regering. Gaan er veel mensen de straat op, dan komt er – misschien – een volgende ronde.

Die herziening van het pensioenstelsel omvat een heel pakket aan maatregelen, dat na de zomer in het parlement moet worden besproken. Maar de strijd spitst zich toe op één aspect: houdt de Fransman het recht op zijn 60ste met pensioen te gaan?

Die leeftijdsgrens heeft een welhaast mythisch karakter. Overal in Europa worden plannen gemaakt om de pensioenleeftijd te verleggen naar 67 of 68 jaar. We zullen wel moeten, is de redenering in andere landen. En omdat we gezonder oud worden, kan het ook.

Vergrijzing is een bron van private rijkdom en van publieke armoede

Eijffinger en Van de Klundert hadden hun kritiek op het Centraal Planbureau (CPB) even moeten nalezen voor die de wereld in te sturen, stellen Lans Bovenberg en Bas Jacobs. Zo werd vergeten dat de vergrijzing inderdaad baten kent, maar dat die privaat zijn en dat de kosten publiek zijn. En wat te denken van minder dan de voorgestelde 29 miljard te willen bezuinigen, maar tegelijk begrotingsevenwicht willen bereiken aan het einde van de komende kabinetsperiode? Voor dat laatste zouden juist extra bezuinigingen nodig zijn.

CPB wil gat niet in één keer dichten
Eijffinger en Van de Klundert stellen dat het Centraal Planbureau (CPB) de burger misleidt in de discussie over de houdbaarheid van de overheidsfinanciën. Het CPB zou ten onrechte suggereren dat er binnen één kabinetsperiode 29 miljard zou moeten worden bezuinigd. Verder zou het CPB de baten van de vergrijzing bagatelliseren en de opbrengst van investeringen in kennis en technologie negeren. Op al deze punten slaan onze collega's de plank mis.

Eerst de stelling dat het CPB zou vinden dat het gat van 29 miljard in één keer zou moeten worden gedicht. Dat is een misvatting. Het houdbaarheidstekort van het CPB geeft aan hoeveel geld er structureel moet worden vrijgespeeld om de huidige overheidsarrangementen tot in lengte van dagen te continueren. Maar het CPB laat zich er niet over uit wanneer deze aanpassing zou moeten plaatsvinden.

Nederlandse vuilnisman betaalt pensioen hoogleraar

Werknemers met een lager inkomen betalen te veel pensioenpremie. Een deel hiervan wordt gebruikt om het pensioen van werknemers met een hoger inkomen te betalen.

Dit blijkt uit berekeningen van actuarieel adviesbureau Mercer. Het verschijnsel wordt veroorzaakt door het verschil in levensduur. De spreekwoordelijke vuilnisman leeft korter en hoeft daardoor in theorie minder pensioen op te bouwen dan de hoogleraar. In de praktijk draagt hij echter eenzelfde deel van zijn inkomen af. Voor de hoogleraar geldt het omgekeerde. Die betaalt eigenlijk te weinig.

Levensduur
De waarde van het pensioen van een hogeropgeleide is vanwege de langere levensduur eenvijfde hoger dan dat van een werknemer met een lage opleiding. Mensen met een hogere opleiding en dito inkomen leven ruim zes jaar langer na hun 65ste dan degenen met een lager inkomen.

Mercer heeft de waarde van het pensioen teruggerekend naar een premie. ‘De waarde van het pensioen van een hogeropgeleide komt gemiddeld overeen met een premie van het salaris van 18 procent’, zegt Marc Heemskerk van Mercer. ‘Bij de lagere inkomens komt het op 15 procent.’ In het Nederlandse pensioenstelsel betalen alle werknemers hetzelfde premiepercentage.

Fondsen
Bij pensioenfondsen zitten zowel deelnemers met hoge inkomens als met lage inkomen. Bij ABP zitten bijvoorbeeld topambtenaren en hoogleraren aan de ene kant en vuilnisophalers aan de andere kant.

Dit verschil is te dempen met een plafond voor verplichte pensioenen. Dan bouwen topverdieners tot een zeker niveau pensioen op. Als ze meer willen, moeten ze dat zelf regelen.

Woonlasten
Onlangs stelde hoogleraar economie Lans Bovenberg van de Universiteit van Tilburg die maatregel voor als een noodzakelijke hervorming van het stelsel. Volgens CDA’er Bovenberg hebben hogere inkomens meestal lagere woonlasten doordat hun eigen huis grotendeels is afbetaald. Hierdoor hebben ze een minder hoog pensioen nodig, aldus het kroonlid van de Sociaal-Economische Raad (SER).

Volgens Heemskerk is zo’n plafond eerder juist afgeschaft om regelingen te verbeteren.

Probleem pensioenfondsen: hogere levensverwachting

Pensioenfondsen lopen een nieuwe financiële tegenvaller op, omdat Nederlanders veel langer blijven leven. De pensioenfondsen moeten daardoor gezamenlijk 24 miljard euro meer uitkeren dan geraamd. De pensioenfondsen waarschuwen dat het lastig wordt om de pensioenen de komende jaren aan te passen aan inflatie.


Dat schrijft dagblad de Volkskrant maandag.

Crisis
Pensioenfondsen hadden het al moeilijk door de economische crisis. Nu komt daar de hogere levensverwachting bij.

Uit de cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) blijkt dat gepensioneerden in 2050 gemiddeld 1,5 jaar langer leven dan voorheen was voorzien. De prognose is dat mannen dan gemiddeld 83,2 jaar worden en vrouwen 85,5 jaar.

Pensioenfondsen zijn verplicht de nieuwe sterftecijfers mee te nemen in hun berekeningen. Pensioenfondsen zullen daardoor onder de minimum dekkingsgraad van 105 procent zakken, voorspellen betrokkenen.

Inflatie
De meeste pensioenfondsen hebben dit jaar de langere levensduur nog niet meegenomen in hun berekeningen. Zij wachten op de uitkomst van een analyse van het Actuarieel Genootschap begin volgend jaar.

Dan zullen de fondsen waarschijnlijk hun dekkingsgraad moeten verlagen. Dat kan ertoe leiden dat ze moeten afzien van aanpassingen aan de inflatie.

Zet vergrijzingsparagraaf in cao’s

Werkgevers moeten in de cao tonen wat ze doen om ouderen productief te houden
Het verhogen van de AOW-leeftijd betekent in theorie een toename van de arbeidsdeelname van ouderen, maar het kabinet erkent dat er belemmeringen zijn. De Vergrijzingsmonitor 2009 laat zien dat werkgevers oudere medewerkers zien als minder betrokken bij de organisatie en hun motivatie lager inschatten. Zij zijn minder bereid te investeren in de inzetbaarheid van oudere werknemers en doen minder om hen te behouden.

Functioneringsgesprekken met oudere werknemers worden slechts routinematig gevoerd en opleidingsbudgetten worden liever in jongere medewerkers geïnvesteerd.

Inzetbaarheid
Het kabinet benadrukt dat inzetbaarheid een primaire verantwoordelijkheid is van werknemers en werkgevers en de sociale partners in de bedrijfstak. Uit deze formulering blijkt een belangrijke oorzaak van de inzetbaarheidsproblematiek, namelijk het ontbreken van eigenaarschap. Wie is er verantwoordelijk voor de inzetbaarheid van de oudere werknemer? Binnen organisaties is dit vaak niet duidelijk: iedereen wijst naar de ander als eindverantwoordelijke.

De hogeropgeleide oudere medewerker profiteert straks van de ontwikkelingen op de arbeidsmarkt. Zodra de eerste economische zonnestralen doorbreken, ontstaat een tekort aan hogeropgeleiden en groeit ook de populariteit van de oudere hogeropgeleide. Verhoging van de productiviteit is dan de belangrijkste uitdaging bij het vergroten van de inzetbaarheid van deze groep.

Geen ruimte
Voor oudere lageropgeleiden is het probleem groter: de vraag naar laaggeschoolde arbeid neemt af.

De hogeropgeleide oudere medewerker profiteert straks van de ontwikkelingen op de arbeidsmarktDe ontwikkelingen op de arbeidsmarkt zullen de inzetbaarheidsproblematiek dus slechts voor een deel oplossen. In de wetenschap dat er geen financiële ruimte is om werknemers vervroegd met pensioen te laten gaan, zullen extra maatregelen nodig zijn.

Wat de vergrijzing betreft, wordt snel teruggevallen op kortetermijnoplossingen. Het verhogen van de AOW-leeftijd is een goede aanleiding hierin verandering te brengen. Daarom stellen wij voor in elke cao een aparte vergrijzingsparagraaf op te nemen.

Kennisoverdracht
De vergrijzingsparagraaf behandelt naast de inzetbaarheidsproblematiek van oudere werknemers, ook andere vergrijzingsvraagstukken, zoals de kennisoverdracht van oudere werknemers en maatregelen om de uitstroom van personeel op te vangen. In elk geval dient hierin beschreven te zijn welke maatregelen werkgevers moeten nemen om hun oudere medewerkers productief te houden.

Denk aan afspraken over functieroulatie, verdeling van opleidingsbudgetten, functioneringsgesprekken en personeelsplanning op basis van verwachte ontwikkeling van het werkaanbod.

Een belangrijke functie van de vergrijzingsparagraaf is de verankering van het eigenaarschap: wie is verantwoordelijk voor welk deel van de oplossing? De vergrijzingsparagraaf biedt de lijnmanager bovendien de handelingsruimte die hij nodig heeft om ouderen productief in te blijven zetten en niet te zien als kostenpost.

Binnenkort starten de onderhandelingen voor veel nieuwe cao’s. Het zou goed zijn als bij het afsluiten van deze cao’s de eerste vergrijzingsparagrafen een feit zouden zijn.