Belgen wantrouwen pensioen - Zweeds pensioen ideaal voor België

De Belgen vertrouwen hun pensioenssysteem niet. Daarom sparen ze zo veel. Het Zweedse pensioensysteem zou hier veel kunnen helpen.
Het Zweeds pensioensysteem, gekoppeld aan een automatisch systeem om de begrotingsdiscipline te handhaven, ziet denktank Itinera als twee middelen om de Belgen het vertrouwen te hergeven in hun pensioenstelsel en om dit stelsel van de ondergang te redden.

De Belgische gepensioneerden hebben bijna de laagste pensioenen in Europa. Velen compenseren dat door een groot vermogen op te bouwen (huis inbegrepen): gemiddeld (!) 250.000 euro, zegt Itinera. Belgische, Zwitserse, Franse en Italiaanse gepensioneerden hebben het meest vermogen bijeengespaard.

‘Van de Belgen en de Italianen is bewezen dat ze dit doen omdat hun pensioen onzeker is’, zegt econoom Ivan Van de Cloot (Itinera). Wie niet kon sparen, zit dan wel diep de problemen.

De komende decennia zullen een half miljoen minder mensen werken en anderhalf miljoen meer mensen op pensioen zijn. De politiek in België is daar nauwelijks mee bezig. Als bijna enig land in Europa heeft België daaraan nog bijna niets gedaan.

‘Nu wordt plots gezegd door ministers en zo, dat drie jaar langer werken volstaat. Eigenlijk is acht jaar – tot 68 – nog niet voldoende’, zegt Itinera. Wil men hetzelfde (laag) pensioen blijven betalen, moet de belasting op de lonen omhoog met de helft (van 23 naar 36 procent), of moeten de pensioenen nog eens met 40 procent dalen.’

Het Generatiepact dat alles moest oplossen, heeft amper 17.000 mensen aangezet wat langer te werken, berekende Itinera.

Wat te doen?

Het eerste wat de politiek moet leren, is begrotingsdiscipline. De oprichting van het Zilverfonds in 2002 heeft dat niet bewerkstelligd. Een wet die de te halen begrotingsoverschotten vastlegt voor jàren, is een beter middel en laat de politiek toe verder op automatische piloot te vliegen.

Daarnaast kan het Zweeds systeem van de ‘collectieve notionele pensioenrekening’ heil brengen. Dat werd in Zweden ook ingevoerd los van de politiek, met een akkoord onder de sociale partners, werkgevers en vakbonden.

Elke pensioenbijdrage die afgehouden wordt van het loon, komt op een rekening, wordt omgezet in virtueel kapitaal waarna makkelijk te berekenen is hoeveel pensioen iemand al heeft opgebouwd, en hoe sterk het pensioen beïnvloed wordt door een jaar korter of langer werken of door een onderbreking van de loopbaan. Bij de pensionering wordt dit omgezet in een jaarlijkse uitkering die ook rekening houdt met de evolutie van de verwachte levensduur.

Het systeem ontmoedigt volgens Itinera op een eerlijke wijze het vroegtijdig pensioen. ‘Wie vroeger stopt met werken, heeft minder kapitaal opgebouwd en moet de uitbetaling ervan spreiden over meer resterende levensjaren’, zeggen Jean Hindriks en Ivan Van De Cloot van Itinera.

Volgens hen geeft zo’n open systeem de burger vertrouwen. De hoogte van het pensioen wordt dan ook rechtstreeks bepaald door de duur van de loopbaan en de betaalde bijdragen. Bij ons is dat veel onduidelijker.

De Itinera-onderzoekers stelden geen witboek en ook geen groenboek over de pensioenen op- minister Daerden sprak daarover - maar een ‘roodboek’ waarin ze nog tien andere voorstellen formuleren.

Langer werken moet duidelijker beloond worden. Haast alle landen hebben een systeem met een bonus voor wie na de pensioenleeftijd doorwerkt en een malus voor wie vóór die leeftijd met pensioen gaat. Bij ons heeft men een bonussysteem voor wie niet vervroegd of maar een beetje te vroeg op pensioen vertrekt.

Zo’n bonus/malus zou 6,7 procent per jaar vervroeging of verlating moeten bedragen. Bij ons is dat amper 2 procent; dat heeft maar weinig effect.

Itinera hamert ook op de gelijke fiscale behandeling van pensioenen en salarissen. Wie 2.000 euro pensioen heeft per maand, betaalt door allerlei aftrekken minder belastingen dan wie 2.000 euro loon verdient.

Die aftopping van de hogere pensioenen kan dan gebruikt worden voor de verhoging van de laagste pensioenen, luidt het. Haast alle partijen verdedigen die verhoging, maar haast geen partij zegt er bij hoe dat te financieren.

De lonen moeten ook minder gekoppeld worden aan de anciënniteit. Landen als Frankrijk, Italië en België waar die koppeling zeer sterk is, hebben de laagste werkzaamheidsgraad bij ouderen.

Dat wie na de pensioenleeftijd wil doorwerken, niet moet gestraft maar beloond worden, vinden de onderzoekers ‘nogal wiedes’. Maar België doet nog altijd het tegenovergestelde.

Deeltijds pensioen en deeltijds werken, moet volgens hen ook kunnen.

Itinera denkt ook aan een beperking van de ‘gelijkgestelde periodes’, periodes waarin niet gewerkt wordt maar die toch meetellen als ‘gewerkte jaren’ voor het pensioen. De brugpensioenperiode is daar onder meer bij.

Meer werken, is het algemeen devies van Itinera. ‘Belgen werken het minst uren per jaar en hebben de kortste loopbanen. Daarmee hou je geen pensioenstelsel overeind’, luidt het. Werk moet dan wel ‘werkbaarder’ worden voor ouderen, zeggen ze.

Roodboek over pensioenen

‘Mensen willen vooral zekerheid over hun pensioen’, zeggen Ivan Van de Cloot en Jean Hindriks van de denktank Itinera. Ze schreven een ‘roodboek’ over de hervorming van het pensioensysteem.

Door het ontslag van de regering-Leterme II wordt het groenboek van aftredend minister van Pensioenen Michel Daerden (PS) niet meer omgezet in een witboek om het pensioensysteem te wapenen voor de toekomst.

Omdat die uitdaging blijft, maakten de economen Ivan Van de Cloot en Jean Hindriks van de denktank Itinera een roodboek voor de financiële en sociale houdbaarheid van de pensioenen. Rood, om de urgentie te benadrukken.

U wijst op een belangrijke systeemfout: de band tussen de sociale bijdragen en het pensioen is verbroken.

Ivan Van de Cloot: Vandaag ligt het grootste gewicht in het systeem nog altijd bij het wettelijk pensioen. Maar door de toepassing van een loonplafond bij de berekening ervan is de maximumuitkering in de privésector ongeveer 1700 euro per maand.

Dat is een miskenning van het doel van het pensioensysteem: mensen die actief zijn, leveren een deel van hun koopkracht in voor het behoud van hun levensstandaard na hun pensionering.

Itinera sluit zich aan bij de algemene consensus dat er langer moet worden gewerkt.

Jean Hindriks: Van nu tot in 2040 komen er 1,15 miljoen gepensioneerden bij en daalt het aantal mensen op actieve leeftijd met bijna een half miljoen. Er zal een groeiend tekort aan arbeidskrachten zijn, met als gevolg ook een oorlog om talent.

Die oorlog dreigt ons land te verliezen als meer werken niet wordt omgezet in meer pensioen. Ook moeten we absoluut stoppen met mensen voor hun 60e te laten vertrekken.

Ook Itinera dringt aan op een veralgemening van aanvullende pensioenakkoorden. Maar veel werknemers zetten daarmee slechts een bescheiden kapitaal opzij.

Van de Cloot: Het belangrijkste is dat iedereen zo vroeg mogelijk en volgens de eigen mogelijkheden een aanvullend pensioen opbouwt. Voorts is de vraag aan de orde hoe de overheid middelen inzet om dit aan te moedigen.

Nu gebeurt dat met een belastingaftrek: hoe meer iemand aanvullend spaart, hoe gunstiger de aftrek. Dat is vooral in het voordeel van de hogere inkomens. Dan kun je beter een belastingkrediet toekennen, want dat is ook interessant voor lagere inkomens.



Itinera Roodboek over pensioenen mei 2010

Itinera Roodboek pensioenen samenvatting mei 2010

Itinera publiceert rode boekje over pensioenen

In het verlengde van het groen- en het witboek over pensioenen in de schoot van de regering, heeft de onafhankelijke denktank Itinera Institute een eigen rode boekje over de pensioenen gepubliceerd. Centraal daarin staat een systeem van "notionele rekeningen".

"In het huidige systeem hebben de werknemers geen garantie dat hun pensioen uitbetaald zal kunnen worden", zegt Ivan Van De Cloot van Itinera. Volgens de denktank zal, als er niets gebeurt, een op de twee pensioenen tegen 2050 niet meer gefinancierd kunnen worden.Itinera stelt als alternatief een systeem van notionele rekeningen voor. Daarbij bouwt de werknemer tijdens zijn loopbaan een pensioenkapitaal op. Dat wordt bij pensioenleeftijd omgezet in een jaarlijkse uitkering berekend op basis van de effectieve pensioenleeftijd en de verwachte levensduur.

Het systeem ontmoedigt volgens Itinera vroegtijdig pensioen. "Wie vroeger stopt met werken, heeft minder kapitaal opgebouwd en moet dat spreiden over meer resterende levensjaren", aldus Van De Cloot. Volgens hem is het systeem zeer transparant en geeft het een garantie op de rechten die men heeft opgebouwd.

Itinera benadrukt voorts dat er meer en langer gewerkt zal moeten worden. De denktank pleit voor demotie - het tegenovergestelde van promotie - om het kostenverschil tussen jongeren en oudere werknemers te verkleinen, en voor het beëindigen van het verbod op arbeid na de pensionering. Daarnaast is een veralgemening van de tweede pensioenpijler nodig.


Itinera Roodboek over pensioenen mei 2010

Itinera Roodboek pensioenen samenvatting mei 2010