Posts tonen met het label nationale conferentie voor de pensioenen. Alle posts tonen
Posts tonen met het label nationale conferentie voor de pensioenen. Alle posts tonen

maandag 27 juni 2011

Gedachtewisseling Nationale Conferentie Pensioenen

In de commissie Sociale Zaken werd gedebatteerd over de resultaten en de vooruitzichten van de Nationale Conferentie Pensioenen. Maggie : “Het pensioen is een belangrijke buffer tegen de armoede. Het bijverdienen door gepensioneerden is voor Open Vld een belangrijk strijdpunt. In het geval van een overlevingspensioen draagt de bijverdienste toe tot een menswaardig pensioen en biedt zij bescherming tegen het armoederisico.

We mogen ook niet blind zijn voor armoederisico dat veel jonge vrouwen lopen. Velen van hen zijn relatief laat op de arbeidsmarkt gekomen, maar blijven tegelijk wel de zorgfunctie binnen het gezin waarnemen. Bovendien blijkt uit de cijfers dat het aantal vrouwen dat bijdraagt aan een aanvullend pensioen afneemt. Een verder democratisering van die tweede pijler dringt zich op. ”

53K0780001 Gedachtewisseling Nat Conf Pensioenen


Nieuw ! Pensiontalk Mobile (betaversie)

woensdag 15 september 2010

Betogen tegen slecht weer - Daar zijn de vakbonden weer

Massale betogingen, zoals hier in Frankrijk, zullen in België voorlopig niet plaatsvinden.

De Belgische vakbonden hebben voor vandaag een bescheiden actie gepland. De vraag is volgens MARC DE VOS alleen waar ze precies tegen zijn. Noodzakelijke pensioenhervormingen waarvan nog niet eens sprake is?

Na Griekenland, Engeland en Frankrijk, wordt ook België het toneel van verenigd vakbondsprotest tegen bezuinigingen en pensioenhervormingen. In de andere landen viseren betogingen concrete regeringsbeslissingen. In het surrealistische België protesteren de vakbonden tegen hervormingen die niet bestaan: er is geen nieuwe regering en ook geen regeerprogramma. Dat er desondanks betoogd wordt, zegt veel over de noodzakelijkheid van de ingrepen waartegen van leer wordt getrokken. Het is als betogen tegen slecht weer. Dat kan frustratie luchten en bekommernissen ventileren, maar het brengt ons geen millimeter dichter bij een oplossing.

donderdag 9 september 2010

Daerden presenteert pensioentestament - ‘Droomt’ van 1.500 euro nettopensioen

Elke gepensioneerde werknemer of zelfstandige met een volledige loopbaan moet minstens 1.150 euro netto per maand krijgen. En ‘de droom’ is dat dit bedrag op termijn opgetrokken wordt tot 1.500 euro netto per maand.

Dat zei de ontslagnemende minister van Pensioenen, Michel Daerden (PS), gisteren op een Europese pensioenconferentie, die hij in zijn thuisstad Luik had georganiseerd.

Op de conferentie werden vooral ervaringen uitgewisseld. Zowat alle Europese landen moeten de impact van de vergrijzing op hun pensioenstelsels opvangen. Maar elk land beslist wel zelf hoe het dat doet.

Als het van Daerden afhangt, blijft dat ook zo. Wel maakte hij van de conferentie gebruik om zijn pensioentestament te brengen. Het lijkt immers onwaarschijnlijk dat de na de verkiezingen naar het Waals Parlement verhuisde PS’er terugkomt als federaal minister van Pensioenen.

dinsdag 3 augustus 2010

Oorlog tussen generaties van start

De organisaties van de huidige gepensioneerden zijn tegen de fiscale voordelen voor wie nu spaart voor zijn pensioen later.

De oorlog tussen de generaties kan van start gaan. Het Raadgevend Comité voor de Pensioenen loste gisteren het eerste schot. Dat comité bestaat uit 40 gepensioneerdenorganisaties (20 Franstalige en 20 Nederlandstalige). Het vraagt dat de volgende regering alle fiscale voordelen schrapt voor het individueel pensioensparen (‘derde pijler') en voor de aanvullende pensioenen die werkgevers en werknemers opbouwen per bedrijf of bedrijfstak (‘tweede pijler').

Er gaat veel geld naar wie zelf spaart voor zijn pensioen van morgen, terwijl het (weinige) geld dat de overheid heeft voor pensioenen, naar de wettelijke pensioenen (eerste pijler) van vandaag zou moeten gaan, luidt het.

In de eerste plaats moet dat geld gaan naar de laagste wettelijke pensioenen die zelfs onder de Europese armoedegrens liggen. Daarna moet het gaan naar álle wettelijke pensioenen. Die moeten immers regelmatig worden aangepast aan de welvaartsevolutie, wil men niet dat ze straks ook onder de armoedegrens vallen, luidt de redenering. Temeer daar vooral degenen die al een goed wettelijk pensioen hebben, profiteren van die tweede- en derdepijlerpensioenen, klinkt het nog.

Het zijn eisen die al enige tijd circuleren in een aantal ‘sociale' organisaties, maar die nu formeel op de tafel gelegd worden door alle organisaties die de huidige gepensioneerden vertegenwoordigen.

De eisenbundel plaatst degenen die al op pensioen zijn, tegenover de jongeren die ‘zelf sparen voor hun pensioen van morgen'.

Of die mening gedeeld wordt door de ‘bevriende organisaties' van de gepensioneerdenbonden, de vakbonden dus, is niet zeker. Die vertegenwoordigen degenen die verliezen bij die eis: de actieven, de nog-niet-gepensioneerden.

De bonden hebben zich al wel negatief uitgelaten over de fiscale aftrekken voor de het individueel pensioensparen (derde pijler), maar nog niet unisono over de aanvullende bedrijfspensioenen (tweede pijler) die zij mee beheren.

Michel Jadot, de expert van de PS die de pensioenconferentie van de vorige regering moest voorbereiden – en die uiteindelijk in de plaats daarvan het Groenboek Pensioenen schreef voor aftredend pensioenminister Michel Daerden (PS) – stelde ook ooit de schrapping van deze fiscale aftrekken voor, maar schroefde dit snel terug. Hij stelde uiteindelijk alleen voor de fiscale aftrek voor de derde pijler, het individuele pensioensparen, niet meer te indexeren.

zondag 28 maart 2010

Daerden en Di Rupo pleiten voor sterkere tweede pensioenpijler

Minister van Pensioenen Michel Daerden (PS) en zijn partijvoorzitter Elio Di Rupo willen de tweede pensioenpijler versterken. Dat bleek zondag tijdens de debatten op de Franstalige televisie.

De tweede pijler is het aanvullend pensioen via de werkgever. Daerden, die tegen de zomer met concrete voorstellen moet komen om de pensioenen te hervormen, wil deze versterken, zo zei hij in het programma Controverse op RTL-TVI. Daarmee moet het minimumpensioen opgetrokken kunnen worden tot 1.450 euro netto per maand. Zo kan ook het pensioen van de zelfstandigen de hoogte in.

Daerden herhaalde dat hij de financiering van het Zilverfonds opnieuw wil bekijken en zei nogmaals dat de betaalbaarheid van de pensioenen de komende jaren absoluut niet bedreigd is.

Om mensen langer aan het werk te houden, denkt Daerden aan een bonus. Zijn partijvoorzitter Di Rupo, te gast op de RTBF, steunt dat voorstel, maar vindt dat ook het systeem van brugpensioenen moet worden aangepast, zodat het hoofdzakelijk bij bedrijfsherstructureringen zou worden toegepast.

De PS-voorzitter wil de tweede en derde pensioenpijler behouden, maar dan moet de eerste pijler - het wettelijk pensioen - zo hoog mogelijk zijn. Hij schoof het idee naar voren dat zelfstandigen die meer dan 75.000 euro per jaar verdienen, een bijdrage zouden leveren aan de pensioenkas voor zelfstandigen.

"Paar jaar extra werken is best doenbaar"

Voor de mensen in de leeftijdscategorie van 55 tot ongeveer 65 jaar is een paar jaar langer werken, gemiddeld genomen, "best doenbaar", vindt premier Yves Leterme. "Natuurlijk moeten de werkgevers en de overheid ervoor zorgen dat dit doenbaar blijft." Minister van Pensioenen Daerden wil het aanvullend pensioen via de werkgever versterken.

In buurlanden als Nederland is het debat over de wettelijke pensioenleeftijd al achter de rug en werd beslist die op te trekken tot bijvoorbeeld 67 jaar, tegenover 65 jaar in België.

Werkzaamheidsgraad van 34%
Leterme wees er in 'De zevende dag' op dat deze beslissingen pas "op de lange termijn" ingang zullen vinden, en dat ons land nog over een grote arbeidsreserve beschikt. "Ons probleem", zo zei de premier, "ligt vooral in de leeftijdscategorie 55 à 65", waar de werkzaamheidsgraad 34 procent bedraagt, tegenover ruim 45 procent over de hele Europese Unie.

"Voor heel wat mensen is een paar jaar extra werken, gemiddeld, best doenbaar. Natuurlijk moeten de werkgevers en de overheid ervoor zorgen dat dit doenbaar blijft, qua arbeidsritme, qua efficiëntie, qua productiviteit, ..."

"Het probleem is gekend", zegt de premier, "en is nu opnieuw blootgelegd met het groenboek" van minister van Pensioenen Michel Daerden. "Dat is een goede oefening. Nu moeten er tegen de zomer voorstellen op tafel liggen en wat mij betreft moeten er nog deze legislatuur beslissingen genomen worden. Wat precies, dat moeten we bekijken. Alles moet geëvalueerd worden." Leterme vermeldt onder meer het vervroegd pensioen en de bonussen om langer aan het werk te blijven.

Tweede pijler
Daerden en zijn partijvoorzitter Elio Di Rupo willen de tweede pensioenpijler, het aanvullend pensioen via de werkgever, versterken. Daarmee moet het minimumpensioen opgetrokken kunnen worden tot 1.450 euro netto per maand. Zo kan ook het pensioen van de zelfstandigen de hoogte in, zei Daerden in 'Controverse' op RTL-TVI.

Daerden herhaalde dat hij de financiering van het Zilverfonds opnieuw wil bekijken, en zei nogmaals dat de betaalbaarheid van de pensioenen de komende jaren absoluut niet bedreigd is. Om mensen langer aan het werk te houden, denkt Daerden aan een bonus. Zijn partijvoorzitter Di Rupo, te gast op de RTBF, steunt dat voorstel, maar vindt dat ook het systeem van brugpensioenen moet worden aangepast, zodat het hoofdzakelijk bij bedrijfsherstructureringen zou worden toegepast.

De PS-voorzitter wil de tweede en derde pensioenpijler behouden, maar dan moet de eerste pijler - het wettelijk pensioen - zo hoog mogelijk zijn. Hij schoof het idee naar voor dat zelfstandigen die meer dan 75.000 euro per jaar verdienen, een bijdrage zouden leveren aan de pensioenkas voor zelfstandigen.

vrijdag 26 maart 2010

De zeven Belgische pensioenzonden

Een kwart van de Belgische bejaarden heeft een pensioen dat lager is dan de Europese armoedegrens. Toch dreigen onze pensioenen onbetaalbaar te worden. Hoe kan dat? Zeven zonden verklaren dat.

1. Onbetaalbaar vroeg. De pensioenen zijn nog niet onbetaalbaar. Ze worden het. Niet alleen bij ons, maar overal in het Westen, omdat overal heel grote generaties met pensioen gaan en maar kleine generaties jongeren tot de arbeidsmarkt toetreden. Dat trekt de verhouding werkenden/gepensioneerden scheef.

Typisch voor België is dat die verhouding bij ons nog schever is omdat we vroegtijdig met pensioen blijven gaan. Daardoor stijgt het aantal uitkeringstrekkers en daalt het aantal bijdragebetalers nog sneller.

2. Armoede. De Belgische pensioenen behoren tot de laagste van Europa. 23 procent van de Belgische bejaarden heeft een pensioen dat zelfs lager is dan de Europese armoedegrens. En de IGO (inkomensgarantie voor ouderen) die hen uit de armoede moet houden, ligt honderd euro onder die grens.

3. Afgevlakt. Vooral de werknemerspensioenen zijn heel erg afgevlakt: wie een gemiddeld loon verdient, zit al boven ‘het plafond': wat daarboven valt, telt niet meer mee voor de berekening van zijn pensioen. Dat geld gaat dan ‘naar de solidariteit': het dient om de ‘gelijkgestelde jaren' te betalen van veel mensen die lange jaren niet werken. Het gevolg is dat alle werknemers ongeveer evenveel pensioen hebben, of ze nu veel gewerkt en verdiend hebben of niet.

4. Ontmoedigend. Dat laatste ontmoedigt het werken nog verder en moedigt het vroegtijdig uit de arbeidsmarkt stappen nog meer aan.

5. Niet welvaartsvast. De pensioenen zijn ook laag omdat ze – op die van de ambtenaren na – niet welvaartsvast zijn: ze volgen, net als de andere sociale uitkeringen in ons land, niet meer de stijging van de welvaart. België kon dat niet betalen omdat hier zoveel mensen een uitkering (werkloosheid, brugpensioen) trekken en zo weinig mensen werken en bijdragen betalen.

6. Ondoorzichtig. De Belgische pensioenstelsels munten uit in ingewikkeldheid en ondoorzichtigheid. Niemand kan nog inschatten wat deeltijds werken, een tijdlang niet werken, of langer werken als gevolg heeft voor het pensioen.

7. Geen reserves. Veel jongeren denken dat zij de komende decennia veel zullen moeten betalen voor de pensioenen en dat er daarna voor hen niets zal overschieten. Ze kunnen dat denken omdat niets hen in staat stelt om in te schatten wat ze zelf opbouwen aan pensioenrechten en omdat er geen reserves zijn.

Rond 2000 richtte de toenmalige federale regering een Zilverfonds op om geld opzij te zetten voor de stijging van de pensioenuitgaven. Maar ook in de jaren dat het economisch goed ging, werd er te weinig geld in het Zilverfonds gestort.

donderdag 25 maart 2010

Samenvatting van het groenboek pensioenen

Na de ministerraad heeft eerste minister Yves Leterme minister van Pensioenen Michel Daerden en minister van KMO's en Zelfstandigen Sabine Laruelle uitgenodigd om het groen boek van de Nationale Penioensconferentie voor te stellen. De titel luidt: 'Een toekomst voor onze pensioenen'.

Het Groen Boek (meer dan 300 pagina’s) wordt unaniem beschouwd als een wetenschappelijk document van hoge kwaliteit. Hier kan u een samenvatting van het Groen Boek in 6 punten.


De ministerraad heeft donderdag akte genomen van het groenboek over de pensioenen. Dat schetst de situatie en werpt een hele reeks vragen op over het pensioenstelsel en de houdbaarheid ervan. Tegen de zomer moet minister van Pensioenen Michel Daerden klaar zijn met een witboek met een reeks concrete beleidsvoorstellen. Of er nog deze legislatuur werk wordt gemaakt van een pensioenhervorming is niet duidelijk. Premier Yves Leterme benadrukte donderdag zich "niet te willen opsluiten in een kalender".

Premier Leterme, Pensioenminister Daerden en minister van Middenstand Sabine Laruelle beklemtoonden donderdag op een persconferentie het belang van het groenboek. Het vormt de basis voor een hervorming van de pensioenen, luidde het. De task force Pensioenen gaat nu antwoorden proberen te formuleren op de vele vragen die worden gesteld in het groenboek. Ondertussen wordt het parlement geïnformeerd en kan ook de bevolking zich uitspreken over het maatschappelijk belangrijke thema. Dit alles moet tegen de zomer uitmonden in een witboek met concrete beleidsvoorstellen. Of voor de verkiezingen ook nog politieke pensioenknopen zullen worden doorgehakt, is echter niet zeker. De eerste minister zei donderdag dat de hervorming te belangrijk is om zich te laten opjagen. Het groenboek geeft dus nog geen antwoorden over de toekomst van de pensioenen. De regering is het er wel over eens dat de pensioenleeftijd niet moet worden verhoogd. Mensen zullen wel langer aan het werk moeten blijven en er zal selectiever moeten worden omgesprongen met het brugpensioen, gaf Leterme aan.

Zie reportage VRT Nieuwsnet

groenboek

Minister Daerden: "Langer werken, maar geen hogere pensioenleeftijd"

Minister van Pensioenen Michel Daerden (PS) wil dat we langer werken, maar zonder de wettelijke pensioenleeftijd van 65 jaar op te trekken. Daerden stelde vanmorgen zijn groenboek over de pensioenhervorming voor op de RTBF.

Het groenboek van Daerden bundelt de minister zijn bevindingen over de toekomst van onze pensioenen, gebaseerd op een rondvraag bij de regeringspartijen en de sociale partners.

Een belangrijke pijler in de pensioenhervorming is de noodzaak aan langer werken. Vorige week opperde CD&V nog om de wettelijke pensioenleeftijd van 65 jaar op te trekken, maar zover wil Daerden zelf niet gaan.


Belga Daerden wil dat mensen gemiddeld 2,5 tot 3 jaar langer gaan werken. Want, zo stelt Daerden, de realiteit is dat mensen nu rond hun 59e à 60e met pensioen gaan. "Dát moet verhoogd worden", meent hij. Om langer werken te stimuleren, wil hij zij die langer werken, belonen met een soort bonus, een pensioen dat verhoogd wordt per jaar dat er langer gewerkt wordt.

Een andere belangrijke pijler uit het groenboek is het bedrag zelf. Daerden wil het minimumpensioen verhogen en gelijkstellen aan het minimumloon. Waar hij het geld om dat te betalen hoopt te halen, laat hij voorlopig in het midden.

Het witboek over de pensioenhervorming, met daarin de concrete uitgewerkte maatregelen, hoopt Daerden voor de zomervakantie klaar te hebben.

"Ik val steil achterover"
"Minister Daerden heeft gelijk als hij zegt dat we op korte termijn langer moeten werken, maar eerlijk gezegd val ik toch achterover van wat ik hoor", reageert professor Marc De Vos (foto) van de denktank Itinera in een eerste reactie op het groenboek van Daerden. De Vos maakt zich grote zorgen over de financiering van de pensioenen. "Op de korte termijn heeft hij zeker gelijk, maar op de lange termijn moeten we toch gaan beseffen dat mensen almaar langer leven."


Belga "In het midden van deze eeuw zal men gemiddeld 24 jaar van zijn pensioen kunnen genieten. Ergens moet dat gefinancierd worden. Als je a priori niet over de pensioenleeftijd wil spreken, dan wordt de rekening naar de jongere generatie geschoven."

De Vos stelt zich ook vragen bij de bonus waarmee Daerden mensen wil stimuleren om langer te werken. "Langer werken brengt meer geld op voor de staat, maar als je een royale bonus gaat geven, heb je natuurlijk weer minder opbrengst van langer werken." Daerden dreigt op die manier dezelfde fout te maken als destijds met het Generatiepact, stelt De Vos.

"Allemaal goed en wel, maar wat met de rekening van het verhaal", vraagt De Vos zich af. Hij hoopt daar in het witboek van Daerden alvast meer over te weten te komen, anders "zouden ze wel zeer onverantwoordelijk zijn".

beluister
"Financiering is cruciale probleem"

Groen! pleit voor versterkt en hoger wettelijk pensioen

Groen!-voorzitter Wouter Van Besien pleit in een interview voor een versterking van de wettelijke eerste pensioenpijler, met een verhoging van de laagste pensioenen. Daerden stelt vandaag aan de regering zijn 'groenboek' over de pensioenen voor.

Het interview staat in De Morgen.

"Een regering die geld heeft voor de notionele intrestaftrek van de Carrefours en de Electrabels moet ook iedereen een pensioen kunnen waarborgen. Dat is een politieke keuze: deze regering kiest consequent niet voor de zwakkeren in de samenleving," vindt Van Besien.

"Wij zijn voorstander van een pensioenrekening, waarbij mensen via de computer kunnen opvragen hoe hoog hun pensioen zal zijn als ze op dit moment stoppen met werken of wanneer ze nog een aantal jaren voortwerken," vervolgt de Groen!-voorzitter.

Van Besien vindt ook dat mensen langer moeten werken, maar dat dat een kwestie is van "organisatie van de arbeidsmarkt". "Langer werken lukt alleen met een ontspannen loopbaan."



Daerden

Minister van Pensioenen Michel Daerden (PS) stelt donderdag aan de regering zijn 'groenboek' over de pensioenen voor. Hij wil de wettelijke pensioenleeftijd niet verhogen, maar denkt aan een bonussysteem om werk op het einde van de carrière te belonen.

Daerden denkt nog niet aan zijn eigen pensioen. "Ik ben geen afscheid aan het nemen van de politiek. Ik ben bezig met de pensioenen, maar nog niet met het mijne", zei hij op de RTBF-radio.

Over de juridische procedures tegen hem in verband met het revisorenkantoor van zijn zoon zegt Daerden "rustig" te blijven. "Ik slaap goed, we zullen wel zien." Daerden voelt zich niet verlaten door zijn partij. "Ik word wel degelijk gesteund. Er is ook geen reden om geen steun meer te krijgen, want er is niets," benadrukt hij.

Telefacts, donderdag 25 maart 2010 om 22u05 bij VTM : 45 jaar werken

Alle politiek partijen zijn het erover eens: We zullen met zijn allen langer moeten werken. “Wie een volledig pensioen wil”, klinkt het bij de CD&V bijvoorbeeld, “zal 45 dienstjaren op de teller moeten hebben”. Met andere woorden: als je studeert tot je 25ste, dan zal je ook tot je 70ste moeten werken.

“Mijn vader was 85 toen hij stierf, hij is nooit met pensioen geweest. Mijn moeder was 91, ook nooit met pensioen gegaan. Niemand van ons heeft dat ooit gedaan, ik ga daar ook niet mee beginnen”. Dat zegt Herman Decroo. Hij is 73 en werkt naar eigen zeggen nog altijd 15 uur per dag. Eric Boussery (60) is een landbouwer uit de Westhoek. Hij begon te werken toen hij 15 was, nu 45 jaar geleden dus. “Mijn zoon is pas begonnen toen hij 23 was. Die jongen zou dus tot zijn 68 jaar op het land moeten werken. Op die leeftijd kan je die zware arbeid niet meer leveren volgens mij”, zo zegt hij.

Telefacts ging met De Croo en Boussery naar de dokter voor een grondige check-up. Want wat doet het met een mens om bijna een halve eeuw werken als een paard? Wat zijn de effecten op je lichaam en je geest?

woensdag 24 maart 2010

Opinie : Pensioendebat graag zonder taboes of bangmakerij (Ivan Broeckmeyer, De Tijd)

We zullen langer moeten werken om ons pensioenstelsel overeind te houden. Daarover lijkt nu zowat iedereen het eens te zijn. Maar dat betekent nog niet dat het straks nodig zal zijn om tot je zeventigste aan de slag te blijven, zoals sommige krantenkoppen vorige week suggereerden.
Bij CD&V schrokken ze ook even toen ze vorige donderdagochtend de weerslag van hun pensioenpersconferentie in een deel van de pers lazen. ‘Beginnen op 25 is werken tot 70’ en ‘Pas pensioen na 45 jaar werken’ waren enkele van de koppen waarmee populaire kranten het ontbijt of de treinrit van hun lezers opvrolijkten.

Toen ook de bevriende vakbond ACV het vuur opende, liet de partij snel weten dat ze het zo niet bedoeld had. Als journalist die de persconferentie bijwoonde, kan ik dat beamen. Maar de lichtjes ‘tsjeviaanse’ manier waarop voorzitster Marianne Thyssen en Kamerlid Sonja Becq hun boodschap brachten, droeg wel bij tot de verwarring. In wezen brachten de CD&V’ers een dubbele boodschap. Eén: niet de pensioenleeftijd, maar de loopbaan telt. Twee: wie een volledig pensioen wil, moet een loopbaan van 45 jaar kunnen voorleggen.

Sommigen noemden dat revolutionair. In werkelijkheid is het niet meer dan het bevestigen van enkele aloude basisprincipes van ons pensioensysteem. Die loopbaanduur van 45 jaar staat nu al in de wet. Voor mannen is dat sinds mensenheugenis zo. Vrouwen hadden tot in het midden van de jaren 90 genoeg aan 40 jaar.

Toen dat onderscheid onhoudbaar werd, is er even aan gedacht ook de mannen na 40 jaar te laten vertrekken. Maar dat idee is al snel verlaten. Onder Jean-Luc Dehaene werd ermee begonnen ook voor de vrouwen de loopbaanduur op te trekken tot 45 jaar. Dat proces is begin vorig jaar voltooid.

Stop de pensioenveldslagen, voer de pensioenoorlog

De afgelopen weken hebben de politieke families voor de elfhonderdste keer gehakketakt over de details van mogelijke oplossingen voor het betaalbaar houden van de pensioenen.

Of dienstencheques te goedkoop zijn of tijdskrediet moet worden beschouwd als een onderdeel van de loopbaan bij het becijferen van de pensioenen, zijn irrelevante discussies. Dergelijke kleinigheden moeten een onderdeel vormen van een globale hervorming van de pensioenen, zelfs van de sociale zekerheid.

Hieraan zijn we in ons land niet toe en dus is een discussie over de punten en komma’s hiervan voorbarig. Dat die discussie toch wordt gevoerd, doet de vraag rijzen of een structurele hervorming er ooit komt. We stellen vast dat iedere poging om een grondig debat op gang te brengen in de kiem wordt gesmoord door discussies over futiliteiten, blijkbaar om snel politieke tegenstellingen duidelijk te maken. Zo wordt veel energie besteed aan het voeren van pensioenveldslagen zonder aandacht voor de pensioenoorlog.
Het Generatiepact is illustratief voor de Belgische aanpak van de verouderingskosten. Jaren op voorhand werd dit pact aangekondigd als de ultieme oplossing, maar als puntje bij paaltje kwam, baarde de politiek opgehoopte berg amper een anorexiamuis. Het eindresultaat van het ‘afwezige’ beleid is dat nagenoeg iedereen overtuigd is van de onhoudbaarheid van het stelsel, maar dat niemand gelooft in een structurele hervorming.

De weerstand tegen het Generatiepact maakte duidelijk waarom beleidsvoerders het zeer moeilijk hebben met hervormingen in de sociale zekerheid in het algemeen en de pensioenen in het bijzonder. Op de voordelen van dergelijke hervormingen is het jaren wachten, zeker ver over de tijdshorizon van de politici.

Maar de kiezers reageren bij de eerstvolgende verkiezingen op iedere maatregel die als een inlevering wordt geïnterpreteerd. De evidente conclusie hieruit is dat politici alle baat hebben bij een systematisch uitstel van pijnlijke beslissingen. Het gevolg is dat de vooruitzichten steeds maar verslechteren waardoor de pijnlijke ingrepen omvangrijker moeten zijn en dus ook onwaarschijnlijker worden. Een dynamiek van systematisch uitstel.

Voor alle duidelijkheid: dit is de gang van zaken in België. Nochtanshoeft het zo niet te lopen. De recente verhoging van de wettelijke pensioensleeftijd in een aantal Europese landen, een onvermijdbaar onderdeel van iedere hervorming, bewijst dit.
Door vandaag af te kondigen dat de maatregel pas over tien jaar of zelfs later van toepassing wordt, ontsnapt men aan de onvrede van diegenen die nu uitkijken naar hun pensioen. Tewerkgestelden jonger dan 55 moeten langer werken, maar deze inlevering ligt zo ver in de toekomst dat weinigen hier echt een punt van maken.

De maatregel kon evenwel nog beter, namelijk door in het begin van de jaren negentig te beslissen dat de pensioenleeftijd jaarlijks met één maand zou worden verhoogd. Vandaag zouden we dan een wettelijke pensioenleeftijd van bijna 67 hebben gehad zonder dat dit veel protest had uitgelokt.

Beide benaderingen, de zware inleveringen ver vooruit duwen of spreiden in de tijd, zijn in ons land geen optie meer. Tijd om te wachten op de resultaten van beslissingen hebben we niet meer. Ondanks veel studiewerk gebeurde er beleidsmatig niets. Dit verklaart onder andere waarom de prijs van de vergrijzing, zoals geschat door de studiecommissie voor de vergrijzing, steeds oploopt.

In het laatste rapport werd de verhoging in het overheidstekort door de veroudering in 2030 geraamd op 5,8 procent van het bbp, in 2000 bedroeg deze schatting ‘slechts’ 2,1 procent. Ons pensioenprobleem wordt dus duidelijk steeds zwaarder. Vergeten we hierbij niet dat het realiseren van de vermelde ramingen al substantiële ingrepen vereist en dat de economische crisis ons toch noopt om vragen te stellen bij de uitgangshypothesen.
We zitten dus in een zeer oncomfortabele positie. Misschien moeten we wel afgunstig naar Griekenland kijken en hopen op een financiële crisis. Griekenland staat voor de keuze om pijnlijke saneringen, zonder veel keuzemogelijkheden, door te voeren dan wel om de eurozone te verlaten.

De Belgische beleidsfaling zal pas compleet zijn als ook hier het water aan onze lippen staat. Dan zullen de eurocraten de hand vasthouden van onze beleidsvoerders bij het uittekenen van onze sociale zekerheid. Deze situatie is dichterbij dan we denken.
Misschien is het dit wat Belgen uiteindelijk gerust stelt: ons lidmaatschap van de eurozone waarborgt dat een totale financiële chaos met oplopende inflatie kan worden uitgesloten daar de noodzakelijk saneringsmaatregelen toch worden opgelegd. Dit is de beleidsles uit de Griekse tragedie van de afgelopen jaren.

Jef Vuchelen, professor Economie aan de VUB

dinsdag 23 maart 2010

Commentaar : Het uitgestelde debat (Ewald Pironet, Knack)

Iedereen is het erover eens: om de toekomst van onze pensioenen te verzekeren, zullen we langer moeten werken. Dat zal evenwel niet volstaan. En à propos: iemand nog iets gehoord over het Zilverfonds?

Eigenlijk weten we het al meer dan 20 jaar: door de vergrijzing slorpen de pensioenen vanaf nu een steeds groter deel van onze welvaart op. We leven steeds langer maar onze loopbaan werd steeds korter. Het aantal gepensioneerden in verhouding tot het aantal werkenden neemt snel toe. De voorbije weken hebben politici kwistig hun pensioenplannen rondgestrooid. Hoe verschillend ze ook zijn, over één zaak is iedereen het eens: we zullen langer moeten werken. Hoevéél langer, daarover zijn de meningen verdeeld. Pensioenminister Michel Daerden (PS) stelt dat binnen 20 jaar iedereen drie jaar langer aan de slag moet. Open VLD wil veel sneller gaan: we moeten drie jaar langer werken tegen 2020. CD&V wil niet meer horen van een pensioenleeftijd, maar wil dat mensen 45 jaar werken om een volledig pensioen te krijgen. SP.A zegt dat we ‘natuurlijk langer moeten werken’, maar blijft vaag.

Van welke partij deze voorstellen - eigenlijk niet meer dan sloganeske ideetjes - ook komen, steeds ontbreekt een becijferde onderbouw. Elke basis om weloverwogen keuzes te maken over de toekomst van ons pensioenstelsel ontbreekt.

Bovendien wordt nu sterk benadrukt dat meer mensen langer moeten werken, maar er zal meer nodig zijn als we echt een antwoord willen bieden aan de grote uitdaging die de vergrijzing met zich meebrengt. Onze economie moet groeien en nog niet weinig: Europese Raadsvoorzitter Herman Van Rompuy verklaarde dat Europa gemiddeld 2 procent groei nodig heeft om zijn welvaart te kunnen behouden. Luc Coene, die binnenkort gouverneur wordt van de Nationale Bank, verklaarde onlangs evenwel dat in ons land ‘een groei van 2 procent in de eerstvolgende drie, vier jaar geen haalbare kaart meer is’. Over hoe we dat gaan oplossen, hoor je vandaag niets.

Naast langer werken en economische groei, moet een ernstig pensioendebat ook gaan over de overheidsfinanciën en wat we daarmee doen. Zo’n discussie wordt vandaag angstvallig vermeden. Alleen de bij SP.A uitgerangeerde Frank Vandenbroucke durft daar nu op te wijzen: de onvermijdelijke budgettaire sanering dwingt ons meer dan ooit om strategische keuzes te maken.

Daarbij mogen we niet alleen kijken naar de pensioenen, maar moet het ook gaan over onze sociale zekerheid, gezondheidszorg, onderwijs, kinderopvang, enzoverder. Kortom: welk soort samenleving willen we? Geen spoor van ernstig debat hierover.

Het pijnlijke bij dit alles is dat men allang zag aankomen dat de pensioenen vanaf 2010 steeds moeilijker betaalbaar zouden worden. De paars-groene regering richtte in 2001 het Zilverfonds op, een spaarpotje dat ons stilaan van pas zou moeten komen - maar zoals deskundigen dat hadden voorspeld is het nauwelijks meer dan een lege doos. Het Zilverfonds was dan ook volksverlakkerij met twee catastrofale gevolgen. De geloofwaardigheid van de verantwoordelijke politici kreeg (nog maar eens) een lelijke knauw. En door de illusie van het Zilverfonds ‘dat de vergrijzingskosten wel zou opvangen’ bleef een grondig debat over welke richting we uit moeten met onze welvaartsstaat volledig achterwege.

Nu, in veel moeilijkere omstandigheden, kunnen we die discussie niet langer ontlopen. Met alleen maar wat langer te werken, zullen we er echt niet komen.

Ewald Pironet

donderdag 25 februari 2010

Daerden en Huytebroeck moeten weg

Vrijmetselaars komen samen in werkplaatsen die ze loges noemen. Wat daar gebeurt blijft voor de buitenwereld een goed bewaard geheim. Ook wat de federale regering doet, en vooral niet doet, blijkt een evengoed bewaard geheim te zijn. Het enige verschil met de loge is dat de federale regering niet met werkplaatsen, maar met werven laboreert.

Dat laatste is een verzinsel van ex-regeringsleider Herman van Rompuy die vorig jaar maar liefst 5 werven op de rails zette. De CD&V is hem hier nog altijd dankbaar voor. Te pas, en vooral te onpas, wordt er verwezen naar het schitterende resultaat dat er met deze werven gerealiseerd werd. Vooral Servais Verheirstraeten, christendemocratisch fractieleider van dienst, is in alle staten als hij weer eens de lofzang zingt van wat er op deze werven gepresteerd wordt.

zondag 31 januari 2010

Opinie : Michel Daerden speelt met pensioenen (Wouter De Vriendt, Kamerlid Groen! )

Tijdens het vragenuurtje in de Kamer op donderdag 28 januari werden vragen gesteld aan Minister voor Pensioenen Michel Daerden, o.a. door Groen! Kamerlid Wouter De Vriendt. Aanleiding was een interview met de topman van de Nationale Pensioenconferentie, Michel Jadot, in Knack. Deze Pensioenconferentie moest in 2009 tot beslissingen komen inzake de hoogte en de betaalbaarheid van de pensioenen, maar is een maat voor niets geworden. Michel Jadot zegt ronduit dat beslissingen inzake pensioenen met deze regering niet mogelijk zijn.

Na afloop van het debat met Michel Daerden bleek dat de deadlines om tot beslissingen te komen in de pensioenproblematiek nog maar eens opgeschoven worden. Het is jammer te moeten vaststellen dat deze regering op het vlak van pensioenen blijft aanmodderen. Van een groot nationaal debat naar aanleiding van de Pensioenconferentie is geen sprake geweest. De regering raakt het op geen enkel punt eens en laat de Pensioenconferentie een stille dood sterven.

Onze Minister van Pensioenen, Michel Daerden, had nochtans een eerste rapport beloofd tegen eind 2009. Daarna werd dit eind januari 2010. Vandaag zei hij op vraag van Wouter De Vriendt dat het parlement ten vroegste in maart het rapport te zien krijgt. Dit rapport zal bovendien alleen maar vragen bevatten: "les bonnes questions sur cette problématique difficile" volgens uitspraken van Daerden zelf. De Nationale Pensioenconferentie is een flop, de regering heeft over niets een akkoord, en nu, eindelijk, zou er een document komen. Een document met vragen. De mensen hebben nochtans geen nood aan vragen. We weten dat onze pensioenen te laag zijn. We weten dat er een probleem is qua betaalbaarheid. De mensen kennen de vragen, ze willen een regering die met antwoorden komt.

Bovendien doet de coördinator van de Pensioenconferentie, Michel Jadot (PS), enkele verbazingwekkende uitspraken. "Had ik geweten waaraan ik begonnen was, dan had ik het nooit gedaan." "Het zilverfonds is pure hypocrisie." "Michel Daerden vertelt stommiteiten." Of nog: "er komt géén grote pensioenhervorming want dit is politiek niet mogelijk". Dit is niet van aard om de mensen die bezorgd zijn om hun pensioen gerust te stellen. Deze regering heeft het pensioendossier verkwanseld. Men neemt de pensioenen niet ernstig. Er moet een verklaring komen voor de verbijsterende uitspraken van Michel Jadot. Minister Daerden verklaarde dat dit "persoonlijke uitspraken" zijn van Jadot, maar ging niet in op de vraag of zijn uitspraken al dan niet kloppen.

Feit is dat de situatie ernstig is: onze pensioenen behoren tot de laagste in Europa. 1 op de 4 gepensioneerden is arm. En we hebben een Minister van Pensioenen die zegt dat de pensioenen betaalbaar zijn tot 2015, maar dat hij het daarna ook niet meer weet. Groen! heeft nochtans aanzetten tot antwoord. Het wettelijk pensioen moet hoger en de kloof tussen de feitelijke en wettelijke pensioenleeftijd moet gedicht worden. We moeten dringend naar een alternatieve financiering van de sociale zekerheid.

Wat hebben we vandaag geleerd in de Kamer? Dat beslissingen over de pensioenproblematiek dringend zijn, maar door deze regering vooruitgeschoven worden. Uitspraken van de topman van de Pensioenconferentie slaan de nagel op de kop: deze regering is niet bij machte om dergelijke moeilijke beslissingen te nemen. De bijna 2 miljoen gepensioneerden weten wat ze aan deze regering hebben: helemaal niets.

Wouter De Vriendt, Kamerlid Groen!

vrijdag 29 januari 2010

Eigen meerderheid schiet groenboek pensioenen Daerden af

Minister van Pensioenen Michel Daerden is klaar met zijn groenboek over de pensioenen. Maar de PS'er kreeg in de Kamer - ook van Open Vld - felle kritiek over het uitblijven van de aangekondigde hervormingen. Daerden deed de verklaringen van de coördinator van de Nationale Pensioenconferentie Michel Jadot - dat er deze legislatuur geen hervorming meer komt - af als een persoonlijke mening.

Michel Jadot haalt deze week in Knack uit naar de PS-minister, noemt het Zilverfonds pure hypocrisie en voorspelt dat er geen pensioenhervorming meer komt. Volgens Michel Daerden spreekt Jadot niet in naam van de regering of de minister, maar uit eigen naam. "Iedereen weet hoe onafhankelijk hij is van geest", verklaarde Daerden.

Klaar tegen zomer
De minister van Pensioenen kondigde aan dat zijn groenboek over de toekomst van de pensioenen ondertussen klaar is en nu wordt vertaald. Het werk wordt op 10 februari voorgelegd aan de bevoegde taskforce, die tot eind februari de tijd krijgt om opmerkingen te formuleren. Nadien verhuist het dossier naar de regering en het parlement. Daerden wil ook de bevolking consulteren over het plan. Alles dient tegen de zomer rond te zijn, luidde het.

Volgens de Vlaamse oppositie komen er geen hervormingen meer. "U bent de perfecte uitstraling van de regering: u zit op een zwaar dossier, maar het wordt niet opgelost. Dat is typerend voor alle zware dossiers van deze regering", stelde Jan Jambon (N-VA).

"Schiet in gang!"
Wouter De Vriendt (Groen!) noemde de situatie in een dergelijk belangrijk dossier onaanvaardbaar. "Een minister die geen beslissingen neemt, die niet bij machte is om iets te doen, om gelijk wat te doen en die deadlines en beslissingen telkens maar voor zich uitschuift. Ik vind dat onaanvaardbaar", klonk het.

De felste kritiek kwam echter uit de rangen van de meerderheid. Open Vld'ster Maggie De Block hekelde de gang van zaken. "Ons geduld is op. U hebt een zware verantwoordelijkheid in deze regering. U hebt een zware portefeuille in deze regering. Er moeten maatregelen komen. Men zou van een socialistisch minister toch op zijn minst mogen verwachten dat hij begaan is met een derde van de mensen met een pensioen die elke maand flirten met de armoedegrens. Mijnheer de minister, schiet in gang. Maak boekjes zoveel u wil, maar schiet in gang", dixit De Block.

Daerden heeft 'groenboek' over pensioenen klaar

In maart legt Michel Daerden zijn groenboek aan de ministerraad voor. Tegen de zomer wil hij met oplossingen komen

Het was gisteren in de Kamer weer uitkijken naar de minister van Pensioenen, Michel Daerden (PS). Daar mocht hij uitleg komen geven over de uitspraken van Michel Jadot in Knack. De coördinator van de nationale pensioenconferentie had gezegd dat er geen grote hervorming van de pensioenen komt, omdat geen enkele partij dat aan de kiezer durft uit te leggen.

'Iedereen die meneer Jadot kent, weet hoezeer hij onafhankelijk van geest is. Hij sprak uit eigen naam. Uit eigen naam', zei Daerden in zijn bekende stijl, zonder er een schertsvertoning van te maken. 'Ik wil hem bedanken voor het kolossale werk dat hij verzet heeft, zonder notie van eigenbelang, om de discussie over een belangrijk maatschappelijk probleem, de hervorming van de pensioenen, vooruit te helpen.'

Daarna kwam Daerden nog eens terug op zijn 'groenboek' en 'witboek', waarmee hij enkele weken geleden in de Senaat de lachers op zijn hand haalde. 'Het groenboek-project (een verslag dat de 'goede vragen' over onze pensioenen stelt, red.) is vandaag afgewerkt. Het moet alleen nog worden vertaald.' In maart komt het op de ministerraad.

'Daarna hoop ik de eer te hebben om er met u in dit parlement over te debatteren', zei Daerden, die ook enkele rondetafels wil organiseren om de mening van de burger te horen. Tegen de zomer moet het witboek, met suggesties voor oplossingen, af zijn.

'U wordt vaak voorgesteld als vreemde eend in de bijt', repliceerde Jan Jambon (N-VA). 'Maar men doet u onrecht aan. Voor mij bent u de perfecte emanatie van deze regering. U zit op een zwaar dossier en u pakt het niet aan.'

Zelfs regeringspartner Open VLD, bij monde van Maggie De Block, spaarde de kritiek niet: 'Ons geduld is op. Men zou van een socialistische minister toch op zijn minst mogen verwachten dat hij begaan is met een derde van de mensen met een pensioen die elke maand flirt met de armoedegrens. Meneer de minister, schiet in gang. Maak boekjes zoveel u wilt, maar schiet in gang.'

donderdag 28 januari 2010

Michel Jadot : "Er komt geen grote pensioenhervorming"


Voor wie er tegen beter weten in toch op had gehoopt: er komt geen grote pensioenhervorming. "Dat is niet haalbaar", zegt Michel Jadot. Hij coördineert de Nationale Pensioenconferentie en geeft voorrang aan drie punten. Er moeten meer mensen langer aan het werk. De wettelijke pensioenen moeten het inkomen tijdens de loopbaan dichter benaderen. En het aanvullend pensioen moet worden veralgemeend.

Tot nog toe bleef het stil rond de Nationale Pensioenconferentie, met op de agenda de toekomst en de financiering van het wettelijk pensioen, de rol van het aanvullend pensioen en de plaats van de ouderen in een snel vergrijzende samenleving. Maar intussen is Jadot wel klaar met een rapport dat binnenkort naar regering en parlement gaat.

We moeten niet rekenen op een grote pensioenhervorming, zegt u. Maar Kamerlid Sonja Becq (CD&V) heeft namens haar partij gezegd dat een paar kleine ingrepen niet zullen volstaan.

JADOT: (zucht) Zegt ze ook welke grote hervorming ze wil? Of wacht ze soms op ons om daarmee voor de dag te komen? Zullen we de ambtenarenpensioenen gelijkschakelen met die van de werknemers in de privésector? Zullen we werknemers en zelfstandigen over dezelfde kam scheren? Dát zouden pas grote hervormingen zijn. Maar leg zulke maatregelen maar eens uit aan de kiezers. Ik denk niet dat mevrouw Becq nadien nog veel in het parlement zal kunnen vertellen.

Laten we ernstig blijven. Een basispensioen voor iedereen zoals in Nederland, ik wil wel hoor, maar welke politicus gaat hier zoiets verdedigen? In België zijn grote omwentelingen zeldzaam. Voeg daarbij dat het thema van de pensioenen bij de bevolking heel gevoelig ligt. Herman De Croo (Open VLD) heeft zo ook ooit de aanval geopend op het ambtenarenpensioen. Ik heb nog nooit zo snel een eensgezind vakbondsfront tot stand weten komen.

Minister Daerden zei in september in De Tijd dat er tot 2015 geen probleem is om de pensioenen te betalen. Geruststellend klonk dat niet.

JADOT: Dat heb ik hem ook gezegd: welke stommiteiten ben je daar gaan vertellen? Maar daar zit ook niet echt het probleem. De pensioenen zullen altijd wel uitbetaald worden. Anders zou dat betekenen dat niemand nog werkt in dit land, dat niemand nog sociale bijdragen of belastingen betaalt. De echte vraag is hoe hoog de pensioenen nog zullen zijn, rekening houdend met de budgettaire druk van de vergrijzing. En wat zal in de toekomst de structuur van onze pensioenen zijn? Geven we voorrang aan het wettelijk pensioen, de eerste pijler, of komt de klemtoon te liggen op het aanvullend pensioen van de tweede pijler? Zelf vind ik dat het recht op een aanvullend pensioen moet worden veralgemeend naar alle werknemers.

Geert Lambert (Groen!) : Regering pleegt schuldig verzuim over pensioenen

De regering-Leterme zal de pensioenstelsels niet hervormen, zo laat Mr. Pensioenen Michel Jadot vandaag weten. Er wordt gevreesd dat de regeringspartijen electorale schade zouden kunnen oplopen na een hervorming, is de redenering. “Deze regering rekent erop dat de kiezer door haar jarenlange geknoei en de aanslepende crisis zo murw en apathisch is geworden dat men hiermee wegkomt”, stelt senator Geert Lambert vast. “Door de begroting en de sociale zekerheid te laten verkommeren voedt de regering echter de onrust en de antipolitiek bij de bevolking. De pensioenen niet hervormen gaat onherroepelijk ten koste van de komende generaties, en brengt de intergenerationele solidariteit ernstig in gevaar. Deze regeringsploeg pleegt schuldig verzuim.”

Jadot, die binnenkort zijn rapport (het beruchte groenboek) aan regering en parlement voorstelt, weet als geen ander wat de problemen zijn. “Het lijdt geen twijfel dat de pensioenen ook in de toekomst uitbetaald zullen worden”, verzekert hij, “de echte vraag is hoe hoog ze nog zullen zijn.” Toch komt hij niet verder dan enkele dooddoeners die al jaren meegaan: meer mensen langer aan het werk, het wettelijk pensioen het inkomen beter laten benaderen en het aanvullend pensioen veralgemenen.

Het eerste betekent niets minder dan een tweede generatiepact. “Het zou een goede zaak zijn mocht men daar inderdaad toe komen, maar als men weigert om de pensioenen te hervormen uit schrik voor de vakbonden en de kiezer, zal men ook geen echte maatregelen kunnen nemen om dit goede voornemen in de praktijk te brengen”, stelt Lambert. Een nieuw generatiepact zal immers onvermijdelijk onpopulaire maatregelen inhouden, die echter nodig zijn om het systeem draaiend te houden. “Het is net de taak van politici om de bevolking uit te leggen dat te vroeg op pensioen gaan uiteindelijk ook ten koste gaat van de gepensioneerden. De kiezer is volwassen genoeg om dat in te zien.”

Het laatste inkomen beter benaderen is dan weer een voornemen dat al jaren wettelijk is vastgelegd, maar waar in de praktijk niets van terechtkomt. “Het is maar de vraag waar men het geld zal vinden om het wettelijk pensioen op te trekken als men elke echte hervorming weigert.”

Het aanvullend pensioen veralgemenen is een logische optie, maar ook daarover zitten de regeringspartijen niet op dezelfde lijn. Zo wil de PS alles inzetten op het wettelijk pensioen, en zelfs de aftrek voor privé-pensioensparen afschaffen.

Lambert vraagt zich af waarover minister Daerden het zal hebben in zijn aangekondigde dialoog met het middenveld: er zal immers zo goed als niets op tafel liggen. De middenveldorganisaties, vakbonden incluis, hebben dan ook de verantwoordelijkheid om een echte hervorming te eisen van de minister. Het is ook in het belang van hun leden en toekomstige leden dat de pensioenstelsels aangepast worden aan de nieuwe demografische verhoudingen.

“Wie toelaat dat de pensioenen in gevaar worden gebracht door niets te doen is cynisch, onverantwoordelijk en denkt enkel aan zijn eigen kortetermijnbelangen”, besluit Lambert. “Voorlopig beantwoordt de regering helaas aan die beschrijving.”
Jobaanbiedingen mogelijk dankzij :
Jobaanbiedingen mogelijk dankzij :
Jobaanbiedingen mogelijk dankzij :