Bestuursleden pensioenfonds moeten ook deelnemer worden

Het bestuur van bedrijfstakpensioenfondsen bestaat uit werkgeversvertegenwoordigers en werknemersvertegenwoordigers. De bestuursleden dragen er, ieder persoonlijk zorg voor dat zij de belangen van alle belanghebbenden op evenwichtige wijze vertegenwoordigen. Maar is ons systeem wel zodanig ingericht dat zij dat echt kunnen doen?

In de Pensioenwet staat in artikel 99: In het bestuur van een bedrijfstakpensioenfonds bezetten de vertegenwoordigers van werkgeversverenigingen en de vertegenwoordigers van werknemersverenigingen in de betrokken bedrijfstak of bedrijfstakken evenveel zetels.

Er is in het bestuur dus sprake van een evenwicht tussen werkgevers vertegenwoordigers en werknemers vertegenwoordigers. Opvallend is, in afwijking van ondernemingspensioenfondsen en verzekerde regelingen, dat het bestuur bestaat uit vertegenwoordigers van werkgeversverenigingen en werknemersverenigingen. Het zijn dus niet de feitelijke werkgevers en werknemers, maar leden van werkgeversbonden en de vakbonden.

In artikel 105 van de Pensioenwet staat: De personen die het beleid van een pensioenfonds bepalen of mede bepalen richten zich bij de vervulling van hun taak naar de belangen van de bij het pensioenfonds betrokken deelnemers, gewezen deelnemers, andere aanspraakgerechtigden, de pensioengerechtigden en de werkgever en zorgen ervoor dat dezen zich door hen op evenwichtige wijze vertegenwoordigd kunnen voelen.

In het bestuur zitten dus werkgeversvertegenwoordigers namens hun achterban. Ook zitten er werknemersvertegenwoordigers namens hun achterban. En dat is naar mijn mening een lastig punt voor deze bestuurders. Welke belangen vertegenwoordig je in het bestuur. Zijn dat de belangen van de achterban of zijn dat de belangen van de deelnemers, andere aanspraak gerechtigden, pensioengerechtigden en werkgevers? Hiermee geef ik geen waardeoordeel over bestuurders, maar ik merk op dat het vreemd is dat je namens een achterban in het bestuur plaats neemt, maar je moet andere belangen vertegenwoordigen.

Dit wordt nog eens versterkt door het feit dat de bestuurders ook meestal geen pensioen opbouwen bij het betreffende pensioenfonds. Werknemersvertegenwoordigers bouwen bijvoorbeeld pensioen op bij Stichting Pensioenfonds CNV en Stichting Pensioenfonds FNV. Dat is een wezenlijk verschil met bijvoorbeeld een ondernemingspensioenfonds. De meeste bestuursleden bij een ondernemingspensioenfonds bouwen ook zelf pensioen op bij dat fonds. Dat geeft toch een extra dimensie aan het vertegenwoordigen van de betreffende belangen. Het eigenbelang is immers gelijk aan het deelnemersbelang.

Ik denk niet dat we nu direct het systeem moeten gaan aanpassen, maar aandacht voor deze problematiek is wel op zijn plaats. Ik denk dat het een goed begin zou zijn om bestuursleden van een pensioenfonds ook verplicht als deelnemer te laten toetreden tot het betreffende fonds. Hiermee is het voor bestuurders van een pensioenfonds direct een stuk makkelijker om helder te houden welk belang er vertegenwoordigd moet worden.

'Defensieve fondsen vormen belangrijk antwoord op de crisis'

Het pensioenspaarfonds van Argenta, vorig jaar het kneusje, staat dit jaar aan kop. 'We hebben vorig jaar te lang vastgehouden aan de visie dat de bedrijven in onze portefeuille niet door de kredietcrisis geraakt zouden worden en dat de ontkoppeling van de groeilanden een feit was', geeft beheerder Johan Van Geeteruyen van Petercam toe. 'We geloven nog steeds in het langetermijnpotentieel van energievoorziening, infrastructuur en landbouw. Thema's waar we voor de crisis ook al mee speelden en die actueel blijven.'

Ook Accent hoorde bij de grote verliezers. 'We hadden geen aandelen van banken, maar wel financiële leningen', verklaart Jan Deprez van SG Private Banking. 'Daardoor kregen we een flinke klap in de tweede helft van vorig jaar. Die leningen zijn door alle overheidsgaranties en kapitaalinjecties wel weer hersteld.'

De defensieve fondsen van Dexia, KBC en Fortis Investments hielden tijdens de beursmalaise heel wat beter stand dan de rest van de sector (gemiddeld -25,6%), met verliezen tussen 11 en 14 procent in 2008. 'Die defensieve fondsen vormen een belangrijk antwoord op de crisis', stelt Wim Vermeir van Dexia. 'Ik raad klanten dan ook aan minstens vijf jaar voor de pensioenleeftijd over te schakelen naar het defensieve fonds met meer obligaties.' Zo vermijden spaarders dat beurscrashes aan het einde roet in het eten gooien.

Door de fiscale aftrek die pensioensparen oplevert, zijn beleggers sowieso minder gevoelig voor beursverliezen. Terwijl Belgen de beurs massaal de rug toekeerden, stortten 1,3 miljoen pensioenspaarders in 2008 voor een totaal van 930 miljoen euro, ongeveer evenveel als de vorige jaren. In het eerste kwartaal van 2009 bedroegen de inschrijvingen 153 miljoen euro, meldt de Belgische vereniging van vermogensbeheerders Beama. Pensioensparen is een typische eindejaarsbelegging, dus ook dat bedrag kan nog fors aanzwellen.