Het voelt alsof de sociale partners bij het opstellen van het pensioenakkoord een “Grand Design” voor ogen hadden, en daarmee hebben ze waarschijnlijk veel te hoog gemikt. Dat stelt Towers Watson in haar publicatie ‘Nieuw elan of blinde muur? Het pensioenakkoord in perspectief’. De pensioenspecialisten van het internationale consultancy bedrijf zien in geen van de afspraken het nieuwe elan vertegenwoordigd waar het pensioenstelsel zo veel behoefte aan heeft.
‘Wij denken dat het pensioenakkoord heel veel simpeler had gekund, doeltreffender had gemoeten, en er sneller had moeten en kunnen zijn’, stelt Bart den Hartog, Retirement Solutions Leader bij Towers Watson. ‘Was het nou zo moeilijk geweest om op hoofdlijnen af te spreken dat toenemende levensverwachting niet tot automatisch stijgende pensioenkosten mag leiden en dat volatiliteit van de financiële markten niet zijn weerslag mag hebben op ondernemingsbalansen? De invulling had daarna decentraal kunnen worden uitonderhandeld – wat nu nog steeds nodig is.’
‘Als werkgevers en werknemers constateren dat de huidige pensioentoezegging niet meer kan worden nagekomen bij het huidige premieniveau, dan zijn er twee conclusies mogelijk: het pensioenniveau gaat naar beneden, of het premieniveau gaat omhoog. Wat is daar eigenlijk ingewikkeld aan?’, aldus Den Hartog.
Van een afstand zagen de schrijvers van ‘Nieuw elan of blinde muur’ hoe de sociale partners krampachtig probeerden controle te houden over de uitwerking van hun akkoord. Allerlei varianten worden in het uitwerkingsmemorandum in detail besproken en beschreven, wat een uitermate complex en nauwelijks meer uit te leggen systeem dreigt te gaan opleveren. In een tijd waarin we goede communicatie over het pensioen net zo belangrijk vinden als het pensioen zelf, gaan we een stelsel ontwerpen dat aan niemand meer is uit te leggen.
Hoe kan een deelnemer begrip krijgen van zijn pensioen als hij moet gaan “invaren” en als stelselwijzigingen nauwelijks te bevatten overdrachten tussen generaties meebrengen? Hoe leggen we werknemers uit wat een “zacht” recht is en wat denken ze bij het lezen van een brief over “demping” (‘doe eens normaal man’)? Alleen ingewijden zullen nog begrijpen hoe het kan dat de volatiliteit van de dekkingsgraden door resultaatgerichte modelaanpassingen wordt beperkt, terwijl rechten en aanspraken juist volatieler worden.
Den Hartog: ‘Terwijl over de laatste details van het pensioenakkoord werd onderhandeld, gingen de beurzen en de lange termijn rente onderuit, en ontspon zich het nauwelijks denkbare -maar voor pensioenfondsen door de mogelijke impact uiterst belangrijke- scenario dat de euro zou kunnen klappen. De aandacht moet meer naar de hoofdlijn en weg van details.’
De schrijvers van de publicatie vinden verder het opvallend dat de gemiddelde Nederlandse werknemer al lang lijkt te beseffen dat het anders moet. Uit Towers Watson onderzoek naar employee engagement blijkt dat tweederde van de medewerkers bij internationale bedrijven aanneemt tot na zijn 65ste te moeten doorwerken, dat ongeveer de helft verwacht zelf te moeten gaan zorgen voor zijn oudedagsvoorziening en dat ruim veertig procent van zijn werkgever vooral uitleg verwacht over hoe zijn arbeidsvoorwaarden in elkaar zitten en welke zelfredzaamheid van hem wordt verondersteld. In de beeldvorming van de Nederlandse werknemer is de verzorgingsmaatschappij voor werkend Nederland dus al lang op zijn retour.
Den Hartog: ‘Misschien moet het nieuwe elan wel gewoon beginnen bij de fundamentele vraag welk deel van zijn inkomen een werknemer opzij wil zetten voor zijn oude dag. En moeten we al te ingrijpende veranderingen in het systeem achterwege laten zolang die vraag niet duidelijk is beantwoord.’
eBook 'Nieuw elan of blinde muur?'
