“Aanvullende pensioenen kunnen een instrument zijn van pensioenbeleid, indien de sociale partners consequent die keuze maken en loonsverhogingen inruilen voor pensioenbijdragen.” Dat zegt gewezen SPa-minister Frank Vandenbroucke in een essay waarin hij zijn visie op de welvaartstaat uitwerkt. De vergrijzing en de pensioenen zijn daarin een hoofdthema, hoewel niet het enige. Ik wil op de pensioenkwestie ingaan.
Failliet van het wettelijk pensioen
Het gemiddelde wettelijke pensioen voor werknemers ligt tussen 1.000 en 1.100 euro. Meer dan de helft van de gepensioneerden trekt minder dan 1.000 euro per maand. 57% van de gepensioneerde vrouwen moet het met minder dan 800 euro per maand doen. Het gemiddelde voor de alleenstaande vrouwen bedraagt 830 euro. De armoedenorm is vastgelegd op 60% van het gemiddelde inkomen en bedraagt 993 euro voor een alleenstaande en 1408 euro voor een koppel. 23% van de pensioenen is lager dan deze armoedenorm.
Het wettelijk pensioen was oorspronkelijk niet alleen opgevat als een bescherming tegen armoede. Het was ook een verzekering om een flink stuk van de koopkracht te behouden.
Het is een pijnlijke vaststelling dat de opeenvolgende socialistische ministers van pensioenen de verarming van de gepensioneerden niet hebben kunnen tegengaan. Samen met de christendemocraat Dehaene hebben ze de afgelopen decennia het verzekeringsprincipe van het wettelijk pensioen volledig uitgehold. Het is overigens opmerkelijk dat Vandenbroucke in zijn tekst over sociaal beleid de term wettelijk pensioen niet vermeldt.
Tweede pijler
Vandenbroucke blijft zweren bij de zogenaamde tweede pijler van het pensioenstelsel. Dat zijn dus de pensioenfondsen en de groepsverzekeringen per bedrijf of per sector waarover werkgevers en werknemers tot een akkoord komen. Volgens hem moet het loonoverleg prioritair gericht worden op die tweede pijler. Hij is niet voor niets de vader van de wet op de aanvullende pensioenen van 2003. Met de wet zorgde hij voor een fiscale impuls waardoor de tweede pijler fors ging groeien. Maar ondanks die steun van de overheid doet nog altijd 40 % van de werknemers niet mee aan de groepsverzekeringen. En de bedragen blijven in het algemeen bescheiden. De tweede pijler ontwikkelen betekent het pensioenstelsel verder privatiseren.
Vakbonden
De gewezen minister van pensioenen heeft niet goed naar de vakbonden geluisterd. Ze wijzen op de beperkingen van de tweede pijler. Niet iedereen kan er op rekenen. Dikwijls gaat het maar om een heel bescheiden aanvulling. En heel wat portefeuilles zijn serieus in waarde verminderd. Dat komt door de financieel-economische crisis waarin de bankiers het economisch systeem hebben gestort. De crisis heeft aangetoond dat het wettelijk pensioen levensnoodzakelijk blijft, besluiten de bonden terecht.
Het ABVV wijst er op dat de lage wettelijke pensioenen een kwart van de gepensioneerden met armoede bedreigen. En dat pensioen is het enige waartoe alle werknemers toegang hebben. Daarom wil de socialistische bond het wettelijk pensioen voor private werknemers met een kwart verhogen. De vakbond is bereid dat te financieren met een hogere werknemersbijdrage, op voorwaarde dat ook de werkgevers en de overheid eenzelfde inspanning leveren. Het ACV zit op een gelijkaardige golflengte. Het wettelijk pensioen blijft duidelijk de beste manier om mensen na hun loopbaan bestaanszekerheid te garanderen, stelt de christelijke bond op zijn website.
De derde pensioenpijler, het individuele pensioensparen, is de voorbije decennia onder liberale impuls fiscaal sterk gestimuleerd. Het ACV vindt dat de overheid haar afspraken moet nakomen voor al de mensen die in het systeem zitten. Maar voor de toekomst moet de klemtoon opnieuw gelegd worden op de versterking van het wettelijk pensioen en moet het effect van het pensioensparen worden geëvalueerd. Het ABVV wil het fiscale voordeel voor het pensioensparen terugschroeven. Het fiscaal voordeel voor individueel pensioensparen kost de schatkist zo’n 700 miljoen €.
Ouderenraad
De Ouderenraad die 27 ouderenorganisaties groepeert die samen bijna één miljoen leden hebben pleit voor welvaartsvaste pensioenen voor de huidige gepensioneerden. “Het eerste pijlerpensioen moet de belangrijkste bron van inkomsten blijven om een fatsoenlijke levenstandaard boven de armoedegrens te kunnen behouden op oude leeftijd.” Stelt het Memorandum van de raad naar aanleiding van de voorbije Europese verkiezingen. Ook die raad met o.a. de Socialistische gepensioneerden vindt geen gehoor bij Vandenbrouck.
Wouter Van Besien
“Groen! wil werken aan de eerste pijler. Wij vinden een wettelijk pensioen van 1.000 euro te laag.” Dat zei voorzitter Wouter Van Besien in een gesprek met De Standaard op het einde van zijn wittebroodsweken als voorzitter.
Zijn verdediging van het wettelijk pensioen kreeg meteen instemmende reacties op Facebook: “Het enige rechtvaardige is een goede eerste pijler, want die is voor iedereen toegankelijk.”
Vermogensbelasting
De Sociale Zekerheid financiert de eerste wettelijke pijler. Haar geld komt in hoofdzaak van sociale bijdragen van werknemers en werkgevers. De laatste decennia zijn de inkomsten uit vermogen fors gestegen. Veel sterker dan die uit arbeid. Groen! pleit er net als de vakbonden al jaren voor dat ook de grote vermogens zouden bijdragen tot een gezonde Sociale Zekerheid en dus tot welvaartvaste pensioenen. Een vermogensbelasting dus zoals die bestaat in vele industrielanden. Groen! wil helemaal geen extra lasten leggen op de eigenaar van een woning of op zuur verdiende spaarcentjes. Het lijkt ons wel redelijk om een bijdrage te vragen aan mensen met een vermogen boven 500.000 €. Is het niet billijk dat de sterkste schouders de zwaarste lasten dragen? In de tekst van Vandenbroucke is de term vermogensbelasting niet te vinden.
Kortom
Het lijkt er dus sterk op dat de visie van Vandenbroucke op de pensioenen dichter aanleunt bij die van de liberalen en de werkgevers dan bij zijn natuurlijke achterban, de vakbonden. De stellingen van Groen! sluiten nauw aan bij die van de vakbonden en de Ouderenraad. Ik hoop dat beide actoren mekaar meer gaan vinden ten voordele van de huidige en toekomstige gepensioneerden.
Hugo Van Dienderen, ex-vakbondsmilitant, gewezen volksvertegenwoordiger Groen! en huidig voorzitter van Groen!Plus
