‘Defined Ambition’, een pensioencontract dat streeft naar een inflatiebestendig pensioen maar zonder risico uit te sluiten, zou de nieuwe norm moeten worden voor het pensioencontract. Dit oppert Jan Tamerus, hoofd actuariaat bij PGGM, de uitvoerder van het pensioenfonds Zorg en Welzijn.Defined ambition staat ook wel bekend onder de naam Doelpensioen, een term die door IPN vorig jaar werd geïntroduceerd. Om de voorwaardelijke, niet-gegarandeerde inslag van deze contractvorm uit te drukken, kan naar mening van de IPN-redactie misschien nog beter worden gesproken van een ‘Streefpensioen’.
Het streefpensioen, (Defined ambition, of DA) moet defined benefit (DB) vervangen, aldus Tamerus tijdens een bijeenkomst van Netspar, het academische netwerk voor pensioenen, pensionering en vergrijzing.
DB is ooit geïntroduceerd in een tijd dat een groot aantal jongere werknemers het pensioen moesten opbrengen voor een beperkt aantal oudere collega’s, zegt Tamerus. De situatie is inmiddels veranderd, waardoor de zekerheid die besloten ligt in het predikaat ‘Defined’ niet langer vanzelfsprekend geboden kan worden. “Zekerheid wordt steeds duurder, gaat ten koste van het pensioen en is daarom een doodlopende weg,” redeneerde de actuaris.
Pensioenfondsen zouden hun beleid voor premies, indexatie en uitkeringen moeten baseren op levensverwachting, structureel gedaalde rendementen en rente alsmede bewegende markten, vindt hij.
“Als de reële dekkingsgraad gedurende twee jaar minder is geweest dan 70%, dan moet een pensioenfonds beginnen met het korten van pensioenrechten,” stelde Tamerus voor.
Indexatie zou al achterwege moeten blijven als de dekkingsgraad vijf jaar lang onder de 90% is gebleven, of gedurende drie jaar minder dan 80% is geweest, voegde hij eraan toe.
Als deze regels waren toegepast tot en met 2009, dan waren herstelplannen niet nodig geweest, volgens de PGGM-actuaris.
Annuïteiten
De Netspar bijeenkomst van deze week hield zich bezig methet thema ‘pensioencontracten’ en beperkte zich daarbij niet tot het Streefpensioen. Ook de mogelijke rol van annuïteiten kwam aan bod.
Zo opperden diverse onderzoekers tijdens de bijeenkomst dat er wetgeving nodig is om zorgannuïteiten en eenmalige uitkeringen mogelijk te maken als aanpassing van het huidige pensioenstelsel.
Inflatiebestendige in plaats van nominale annuïteiten moeten de norm worden, betoogde Carel Hooghiemstra, directeur pensioenen bij ABN AMRO, in een toelichting op een wetenschappelijk artikel dat is geschreven in samenwerking met professor Theo Nijman van de Universiteit van Tilburg, Gerrie Dietvorst van verzekeraar Achmea en Alwin Oerlemans van pensioenuitvoerder APG.
Naar het oordeel van de auteurs moet er ook een discussie komen om het harde onderscheid te beëindigen tussen de opbouw- en uitkeringsfase van een pensioen.
“Het moet mogelijk worden om een deel van het opgebouwde pensioen te laten uitkeren, terwijl het restant als rentegevende reserve beschikbaar blijft,” lichtte Hooghiemstra toe.
Hij pleitte verder voor een aanzienlijke verbetering van de voorlichting over annuïteiten. “Het is cruciaal dat de consument een uitleg krijgt over de risico’s,” zo vulde Nijman aan.
Voorstellen
Het bleef niet bij voorstellen inzake het Streefpensioen en een verkenning van annuïteiten. Ook andere voorstellen passeerden de revue.
Volgens professor Lans Bovenberg kan bijvoorbeeld een degressieve pensioenopbouw – met meer pensioenrechten voor jongere werknemers ten koste van de opbouw voor oudere collega’s – het totale premiebedrag met 13% verlagen.
Zo’n wijziging zal het pensioen van lager opgeleiden, die doorgaans eerder beginnen met werken en ook eerder met pensioen gaan, met zo’n 20% verhogen, terwijl het pensioen van oudere werknemers met zo’n 10% zal dalen, aldus de econoom.
Het overgangsprobleem kan worden opgelost door de AOW afhankelijk te maken van de levensverwachting, meent Bovenberg.
Gerry Dietvorst - ook professor aan de Universiteit van Tilburg – pleitte voor gelijktrekking van de fiscale en juridische behandeling van tweede en derde pijlerpensioenen “in het belang van eenvoud en efficiëncy”.