De kredietcrisis dreigt ook pensioenfondsen te raken. Deze week trok de Vereniging van Bedrijfstakpensioenfondsen (VB) aan de bel. Directeur Gerard Riemen waarschuwde dat de pensioenfondsen wellicht moeten afzien van indexatie. Dat betekent dat de pensioenen volgend jaar niet zullen meestijgen met de inflatie.
Als er niet geïndexeerd wordt, merken bejaarden dat direct in hun portemonnee. Het kabinet heeft voor volgend jaar voor vrijwel iedereen behoud van koopkracht beloofd.
Maar een kleine groep mensen, onder wie bejaarden, kan erop achteruitgaan. Geen wonder dan ook dat door de crisis op de beurzen de aandacht direct naar de pensioenfondsen uitgaat.
Hoewel een besluit over indexatie nog enkele maanden op zich laat wachten, drongen Riemens uitlatingen snel door tot de Tweede Kamer, waar net de algemene beschouwingen aan de gang waren. Premier Balkenende wees erop dat er niet direct een man over boord is als indexatie niet doorgaat. Compensatie is op een later tijdstip mogelijk. In het recente verleden is dat tenslotte ook gebeurd.
De Nederlandse pensioenfondsen beheren enorme spaarpotten waar geld in zit voor de oude dag. Samen beheren ze een slordige 700 miljard euro. De helft van het geld zit in zogeheten vastrentende waarden, zoals obligaties. De waarde daarvan hangt sterk af van de ontwikkeling van de rente. De rest zit in beleggingen waarvan de waarde veel meer kan schommelen, zoals aandelen, vastgoed en grondstoffen.
Sinds het uiteenspatten van de internetzeepbel zijn pensioenfondsen minder in aandelen gaan zitten. Op die manier zijn ze minder gevoelig geworden voor grote koersschommelingen zoals die zich deze week hebben voorgedaan. Dat neemt niet weg dat ze snel kunnen inspringen op koersdalingen en er zelfs hun voordeel mee kunnen doen.
Deze week werd bekend dat de pensioenfondsen in het tweede kwartaal voor twaalf miljard euro aan aandelen hebben gekocht. Kennelijk waren de stukken door de koersdalingen interessante koopwaar geworden.
De vraag in hoeverre de scherpe koersdalingen van de afgelopen dagen invloed hebben op de indexatie, is niet eenvoudig te beantwoorden. Het faillissement van Lehman Brothers eerder deze week heeft wel effect, maar volgens Gijsbert de Lange van adviesbureau Watson Wyatt zal het de vermogenspositie van de pensioenfondsen maar zeer beperkt aantasten. Over de impact van de koersschommelingen in de financiële sector als geheel valt minder te zeggen, al was het maar omdat grote bankbedrijven als Fortis gisteren weer vet in de plus stonden.
En dan is er nog de inflatie zelf. Die wordt al gestuwd door de stijging van de grondstofprijzen en kan verder oplopen door de miljarden die de afgelopen dagen in het financiële systeem zijn gepompt. Hoe meer geld er in omloop is, hoe minder het waard wordt en hoe groter de inflatiedruk daardoor wordt.
Het wordt flink rekenen voor de pensioenfondsen de komende maanden. Een stijging van de grondstofprijzen kan gunstig uitpakken. Op die manier kunnen ze eventuele dalingen op de beurs opvangen. Beleggingen in de goed renderende grondstofmarkt compenseert koersdalingen op de beurs. Eind oktober moet duidelijk worden in hoeverre indexatie volgend jaar mogelijk is.
De voortekenen zijn niet best. Het pensioenfonds Zorg en Welzijn laat weten dat de zogeheten dekkingsgraad (het verschil tussen vermogen en verplichtingen) sinds juni is gedaald. De kans dat de indexatie niet of maar gedeeltelijk doorgaat, is daarmee reëel.
