Als Vlamingen móeten kiezen, vinden ze de afbouw van het vervroegd pensioen het minst erg.
Als Vlamingen een reeks maatregelen wordt voorgelegd om de pensioenen betaalbaar te houden, lijken ze de afschaffing van het vervroegd pensioen het minst erg te vinden. Die optie heeft dan alleszins meer voorstanders en minder tegenstanders dan andere opties zoals het verhogen van de belastingen van of de sociale bijdragen, de verhoging van de officiële pensioenleeftijd (65), of de kinderen verplichten om hun ouders bij te staan. Dat blijkt uit twee onderzoeken die opgenomen zijn in een rapport van de studiedienst van de Vlaamse regering.
Dat strookt niet met het heftig vakbondsprotest tegen de inperking van de brugpensioenen in het federale Generatiepact van 2005. Maar het komt wel overeen met de ervaringen van Nederlandse onderzoekers. Als die tien jaar geleden nog dezelfde vraag stelden, was 'belastingverhoging' nog het populairste antwoord; nu wordt ook daar de afschaffing van het vervroegd pensioen het minst erg bevonden.Burgers hopen nog wel vroeg op pensioen te kunnen gaan (gemiddeld tussen 56 en 59 jaar) maar ze hebben hun verwachtingen al bijgesteld. Ze verwachten niet meer dat ze voor hun zestigste kunnen gaan: 62 jaar is nu de gemiddelde verwachting.
Stilaan begint het gedrag zich daar ook aan aan te passen, al blijven veel Vlamingen afhaken voor 65 en ook nog voor 60 (zie grafiek).
De studiedienst zegt in zijn rapport dat het inkomen én de arbeidsomstandigheden de belangrijkste elementen zijn die mensen aansporen om vroeger of later met pensioen te gaan. Hij raadt de Vlaamse regering daarom aan ook een beleid te ontwikkelen dat ertoe leidt dat ouderen aangepaste werkomstandigheden hebben.
Hij raadt ook een beleid aan dat mensen keuzen laat. Dan kiezen ze doorgaans het meest rationele.
Het Zweedse pensioensysteem is sterk op dat punt. Wat langer werken heeft bij ons, althans voor werknemers, niet veel effect op het latere pensioen. In Zweden bouwt eenieder een persoonlijk pensioenkrediet op; wie langer werkt, voelt dat dubbel: zijn krediet is dan hoger en het moet verdeeld worden over minder jaren, dus is het pensioen flink hoger.
Het rapport meldt ook wie zich met meest ongerust maakt over zijn pensioen. De angst om niet toe te komen met zijn pensioen is uiteraard het grootst bij mensen die een laag inkomen hebben, maar ook bij degenen die de afgelopen jaren hun gezondheidstoestand achteruit hebben zien gaan.
Mensen die eenzaam zijn, zijn ook ongerust. Het rapport detecteert ook dat de wens om vroeg met pensioen te gaan niet alleen aanwezig is bij mensen die zware en minder interessante arbeid doen. Ook hoger geschoolden met interessant werk wensen vaak vroeg te stoppen als ze ruime extralegale pensioenvoorzieningen genieten of een flink kapitaaltje hebben opgebouwd.
De Vlaamse regering zou een sterk beleid moeten hebben om mensen aan te zetten om lang te werken. De vergrijzing en de ontgroening slaan het hardst toe in Vlaanderen. Tot nu heeft ze drie beleidslijnen daarvoor: ze geeft premies aan werkgevers die werkloze 50-plussers in dienst nemen; tot nu worden 2.800 van die premies uitbetaald.
De VDAB heeft speciale begeleidingstrajecten voor werkloze 50-plussers. En via zijn diversiteitsbeleid moedigt hij bedrijven aan om een 'leeftijdsbewust personeelsbeleid' te voeren.
'Het gewicht van de pensioenen. Feiten en percepties', Studiedienst van de Vlaamse regering.
