Al in de vroege jaren negentig begon Zweden te sleutelen aan een pensioenstelsel dat automatisch mee-evolueert met de demografische en economische ontwikkeling. Tot nu toe werkte dat prima. 'Maar de echte politieke test komt als we geconfronteerd worden met een recessie', zegt Ole Settergren, de topman van het Zweedse pensioenstelsel.Settergren was een van de drie buitenlandse sprekers gisteren op het RVP-colloquium. Zij waren uitgenodigd om uit te leggen hoe het pensioenstelsel in hun land hervormd werd om de gevolgen van de vergrijzing op te vangen. In Zweden begon dat proces al in het begin van de jaren negentig, zegt de directeur van het pensioendepartement van het Zweedse sociale verzekeringsagentschap.
Hoe komt het dat jullie zo vroeg de koe bij de horens hebben gevat?
Ole Settergren: 'Onze administratie publiceerde al heel vroeg cijfers waaruit bleek dat de langetermijnvooruitzichten slecht waren. Daardoor zijn we waarschijnlijk iets sneller dan andere landen wakkergeschud.'
Opvallend is dat jullie enkel de eerste pijler onder handen hebben genomen. Veel andere landen zetten vooral in op de uitbouw van een aanvullende tweede en derde pijler.
Settergren: 'De tweede pijler wint ook bij ons aan belang, zeker voor de hogere en middeninkomens. Maar dat is een zaak voor de sociale partners. Als overheid concentreren wij ons enkel op de eerste pijler.'
De grootste innovatie was dat jullie schokdempers hebben ingebouwd waardoor het systeem zich automatisch moet aanpassen aan demografische of economische verschuivingen.
Settergren: 'Dat klopt. Het belangrijkste is dat het ontvangen pensioenbedrag bij ons automatisch aangepast wordt aan de levensverwachting. Dat draagt voor ongeveer 50 procent bij tot de stabiliteit van het stelsel. Daarnaast hebben we een strikte koppeling tussen bijdragen en uitkeringen. Geen rechten zonder bijdragen, geen bijdragen zonder rechten. Verder is er een koppeling aan de inkomensevolutie en ten slotte nog een controlesysteem. Dat maakt het mogelijk de indexering aan te passen bij plotse schokken. Maar voorlopig hebben we dat nog niet moeten toepassen. Met dank aan de voorspoedige economische conjunctuur, natuurlijk. Daardoor liggen de pensioenuitkeringen nu zelfs hoger dan in het oude systeem.'
Maar zal het systeem ook nog functioneren bij een economische terugval?
Settergren: 'De echte politieke test komt inderdaad bij een recessie. Puur technisch zal het systeem perfect werken. Dat hebben de simulaties al uitgewezen. Maar zal er nog voldoende draagvlak zijn bij de bevolking als die merkt dat de pensioenbedragen waarop ze mag rekenen plots lager worden dan verwacht? Ons consensusdenken laat hopen van wel. Maar zeker weten we het niet.'
De eenvoud van jullie systeem is wel aantrekkelijk.
Settergren: 'Het was niet zo eenvoudig om het uit te werken. Dat heeft bijna acht jaar gekost. Maar nu het er is, is het inderdaad vrij simpel.'
Is het Zweedse model exporteerbaar?
Settergren: 'Het idee om de levensverwachting bij pensionering in te bouwen in je pensioensysteem kan zeker elders bruikbaar zijn. Maar complete kopieën werken zelden. Italië heeft geprobeerd iets gelijkaardigs op poten te zetten. Maar ze zijn halverwege blijven steken. Daardoor heeft hun systeem nogal wat losse eindjes.'
