Dat België niet werkt, hebben we wel al vaker gehoord. Maar willen alle politici nu eens uitleggen wat ze precies willen veranderen? FRANK VANDENBROUCKE legt zijn visie uit aan de hand van de pensioenen.
De voorbije dagen is in opiniestukken en interviews uitgelegd ‘wat niet werkt'. ‘België werkt niet' is een veel voorkomend thema (N-VA'er Siegfried Bracke, DS 18 mei). Blijft de vraag wat wél werkt. Ik neem het pensioendossier als uitgangspunt voor een aantal strategische keuzes. Daar hangt immers méér aan vast dan men op het eerste gezicht denkt.
Goede en slechte risico's
Een strategisch gegeven is dat het pensioenstelsel federaal — Belgisch dus — zal blijven, tenzij we zouden kiezen voor een onafhankelijk Vlaanderen zonder Brussel. Daar is een eenvoudige reden voor. Sociale zekerheid is gebaseerd op verplichte aansluiting. Je kunt geen sociale zekerheid grondvesten op het principe dat wie zich graag bij het stelsel verzekert, dat mag doen, en wie dat niet graag doet, uit het systeem mag blijven en voor een andere verzekeraar kan kiezen. Dan komt immers de noodzakelijke ‘pooling' van ‘goede' en ‘slechte' risico's — de essentie van sociale zekerheid — niet tot stand. Het idee dat je Brusselaars zou laten kiezen tussen een Vlaams en een Franstalig pensioenstelsel is dus strijdig met de essentie van sociale zekerheid.
Als de Vlamingen Brussel niet willen opgeven, en als we in Brussel geen strakke en onomkeerbare subnationaliteiten met daaraan gekoppelde verplichtingen organiseren — wat Vlaamsgezinde mensen zoals ik niet willen — dan moeten we het pensioenstelsel op federaal niveau organiseren. Met andere woorden, als het over pensioenen gaat, en als we Brussel niet willen opgeven, dan is het zaak België te dóén werken. Een staatshervorming moet dat als inzet hebben. Ze moet het mogelijk maken dat het federale niveau zich volop kan concentreren op kerntaken (zoals pensioenen) en daarvoor ook de middelen krijgt, terwijl de deelstaten geresponsabiliseerd worden voor alles wat te maken heeft met activering en integratie van mensen in de arbeidsmarkt.
Dat een sterk federaal niveau nodig blijft, brengt ons meteen bij een andere keuze. N-VA zegt dat het laten samenvallen van federale en regionale verkiezingen, zoals SP.A bepleit, niet aan de orde is omdat we naar een model gaan waarbij geen rechtstreekse verkiezingen meer nodig zijn voor een federale Kamer. Een vreemd argument. Beeldt men zich in dat er een federaal pensioenstelsel is (en een Belgisch leger), maar geen rechtstreeks verkozen federaal parlement? Neen toch. Vermits een — zelfs gerationaliseerde — Belgische staat nog altijd een eigen parlement en verkiezingen nodig heeft, pleiten we ervoor om de verschillende verkiezingen te laten samenvallen. De vicieuze kalender van opeenvolgende verkiezingen is immers één van de redenen waarom ons land ‘niet werkt'. Wie tegen een samenvallende verkiezingskalender is, moet dat met meer overtuigende argumenten uitleggen.
Terug naar de pensioenen. Een staatshervorming kan dus een deel van de oplossing zijn om België op dit vlak weer te doen ‘werken'. Het andere, en essentiële, deel van de oplossing is de hervorming van het pensioenstelsel. Met een gedemocratiseerde en robuuste tweede pijler die toelaat om effectieve arbeidsprestaties sterker te laten meetellen in het pensioen. Dat is een keuze. Een tweede pijler opbouwen veronderstelt dat de financiële ruimte voor loonsverhogingen gedurende een periode prioritair wordt ingezet voor pensioenbijdragen eerder dan voor loonsverhogingen — wat natuurlijk niet wil zeggen dat sowieso voor niemand opslag mogelijk is. Dat veronderstelt dat de werkgevers bereid moeten zijn om over een marge te spreken. En dat verschuivingen in de fiscaliteit toelaten de bijdragen op arbeid te drukken. Waarbij we er ook van uitgaan dat mensen gemiddeld langer werken. De essentie is dat het gaat om een solidaire inspanning, met een lange termijn perspectief op betere pensioenen. Daarnaast moeten op korte termijn overheidsmiddelen ingezet worden om armoede bij gepensioneerden te bekampen.
Sanering
Niet alleen sociaal maar ook economisch is het absoluut noodzakelijk dat zo'n ‘perspectief op beterschap' bestaat. We staan voor een omvangrijke sanering van onze begroting. Ook elders in Europa zal dat nodig zijn. Hoe noodzakelijk de schuldsanering ook is, zo'n scenario brengt een risico op deflatie met zich mee. Als de consumenten de spaarinspanning van de overheden versterken doordat ze uit onzekerheid over hun toekomst zelf nog méér beginnen te sparen, dan wordt het risico op een spiraal van dalende investeringen en welvaart reëel. De besparingen en hervormingen die komen moeten de mensen dus vertrouwen geven in de toekomst, en met name vertrouwen in de kwaliteit van de pensioengarantie. En vanzelfsprekend mogen het geen blinde besparingen zijn: de sterkste schouders moeten de zwaarste lasten dragen. Een solidaire inspanning, die toelaat om op lange termijn bétere pensioenen uit te keren voor wie lang genoeg gewerkt heeft, dient dat doel.
De federale overheid versterken in haar kerntaken en in die kerntaken de nodige hervormingen doorvoeren. Dat moeten we doen, volgens mijn partij. Politieke partijen die dat een verkeerde strategische keuze vinden, moeten dringend uitleggen wat hun keuze dan wel is.
FRANK VANDENBROUCKEWie? Vlaams parlementslid SP.A. Wat? Een staatshervorming zal ook de federale overheid op bepaalde punten moeten versterken. Waarom? Dan kan ze de kerntaken die ze overhoudt, zoals pensioenen, beter uitvoeren.
