In Nederland wordt het pensioen van 150.000 uitkeringsgerechtigden verlaagd. Sabine Joosten/hollandse hoogte
Een aanhoudend lage rente is een bedreiging voor de verzekeringssector. 'Dat wordt na de banken en de euro de volgende financiële crisis', waarschuwen economen.
De lage rente is niet alleen een zegen, maar heeft ook heel wat nadelen. Een lange periode van lage rente ontwricht de balansen van pensioenfondsen en verzekeraars, waarschuwt Geert Noels, hoofdeconoom van Econopolis. In de periode 2002-2003 kwamen de verzekeraars in groten getale in de problemen door de val van de aandelenmarkten en ook de financiële crisis van 2008 sloeg hard toe.
Door de lage rente dreigt een nieuwe crisis die elke dag scherper wordt naarmate de rente lange tijd laag blijft. Levensverzekeraars en pensioenfondsen hebben heel wat langlopende verplichtingen uitstaan met gegarandeerde (hoge) rendementen die de huidige lange rente overtreffen.
De lange rente, waarmee de rente met een looptijd van 10 jaar bedoeld wordt, heeft zich onder de 3% genesteld en zakt stilaan richting 2,8%. De Duitse lange rente is nog lager: 2,13%.
Heel wat verzekeraars en pensioenfondsen hebben intussen contracten uitstaan waarin ze jaarlijkse rendementen van 3,75% en meer garanderen.
Alexander De Groot, obligatiespecialist bij Petercam, verwacht zelfs dat de lange rente in de komende maanden nog met 0,25% tot 0,50% kan zakken als gevolg van de slabakkende economie.
Geert Noels merkt op dat heel wat verzekeraars als gevolg van de crisis de looptijd van hun beleggingen ingekort hebben. 'Als reactie op de hoge volatiliteit.'
Toen ze zagen dat de centrale banken de geldkraan opendraaiden, verwachtten ze een opstoot van de inflatieverwachtingen en de lange rente, en kortten ze opnieuw de looptijd in. Kwestie van de trein van stijgende rente niet te missen, zegt Noels.
'Na de banken en de eurocrisis, wordt dit de nieuwe crisis', waarschuwt Noels.
Hij vreest dat verzekeraars in meer risicovolle producten gaan beleggen om toch nog hogere rendementen te halen. 'Uiteindelijk leidt dat tot een nieuwe crisis die de overheid zal moeten oplossen, dus kan de overheid maar beter nu al ingrijpen', zegt de econoom.
Pensioenpaniek
In Nederland heerst er al enkele weken een paniekstemming over de pensioenen. Bij de helft van de 600 pensioenfondsen die het land telt, zijn de reserves onder de dekkingsgraad gezakt (zie inzet). Het pensioen van 150.000 uitkeringsgerechtigden wordt vanaf 1 januari verlaagd.
Wauthier Robyns, woordvoerder van de verzekeringsfederatie Assuralia, zegt dat de Belgische levensverzekeraars met hun tak-21-producten (langlopende contracten met gegarandeerd rendement) nog goed zitten. 'Er zijn nog mooie overschotten, maar als de rente zo laag blijft, zullen we ons de komende weken en maanden toch moeten beraden.'
De rente die de verzekeraars mogen bieden is door een Koninklijk Besluit beperkt tot 3,75%. De rente die in de praktijk wordt toegekend, ligt tussen 0% en 3,5%. Verschillende grote maatschappijen garanderen 0% en vragen nog instapkosten ook. Aan zo'n contract zit in principe wel kapitaalbescherming vast en een hogere winstuitkering dan op contracten waar een nominaal rendement verzekerd wordt, zegt Kristof De Paepe van spaargids.be.
Luc Van Hecke, econoom van KBC Securities, zegt dat de lage rendementen die levensverzekeraars de komende jaren zullen optekenen, vooral een probleem worden voor jongeren.
'Ze dreigen te moeten instappen in langlopende contracten met zeer lage rendementen. Zeker in vergelijking met die van de oudere contracten.'
Van Hecke zegt dat een rente die één tot twee jaar laag blijft, geen echt probleem is, maar dat het vanaf 3 tot 4 jaar toch pijn begint te doen.
Nog jaren laag
Edwin De Boeck, econoom bij KBC, verwacht dat de rente nog drie tot vijf jaar laag blijft. 'En bij een dalende rente neemt de waarde van je uitstaande verplichtingen toe terwijl je minder geld in kas krijgt.'
Dat verzekeraars geneigd zullen zijn meer risico's te nemen, gelooft hij niet. 'Er zijn strikte solvabiliteitsverplichtingen, waardoor je niet zomaar extra risico kan nemen.'
In België hadden in het crisisjaar 2008 115 van de 245 Belgische pensioenfondsen een tekort. Sommige bedrijven, zoals Agfa-Gevaert, moesten toen bijstorten in hun pensioenkas. In 2009 zaten nog maar tien pensioenfondsen in de problemen. De dekkingsgraad was in 2008 gezakt tot 89,46%, in 2009 zat men opnieuw ruim boven de minimale 100%-grens.
Assuralia zegt dat er momenteel nog een overschot is, maar geeft geen recente cijfers.
