We moeten allemaal langer werken, maar brugpensioenen blijven dé manier om oudere werknemers weg te sturen. Aangezien brugpensioen duurder maken nauwelijks helpt, ziet GEERT VERMEIR maar één oplossing: schaf het af.
GEERT VERMEIR Wie? Juridisch adviseur bij SD Worx. Wat? Het brugpensioen moet verdwijnen. Waarom? Het kost handenvol geld en dient enkel om ouderen tegen hun zin inactief te maken.
Een mens zou er moedeloos van worden. De manier waarop GM-arbeiders op hun 50ste de arbeidsmarkt worden uitgewerkt, roept in deze tijden bijzonder veel vragen op. De Belg wordt nog altijd veel te snel met brugpensioen gestuurd. En dat kost de maatschappij veel. Niet alleen door de 15 miljard euro die het kost om ouderen van de arbeidsmarkt weg te houden, maar ook door al dat verkwiste talent. Als we het pensioen betaalbaar willen houden, zal eerst het brugpensioen moeten verdwijnen.
De kans dat een werkloze 50-plusser in België ooit nog terug aan het werk gaat, is vrijwel nihil. Dat stelden onderzoekers van de KU Leuven enkele weken geleden vast (DS 30 maart). Toen bleek dat een Belgische 50-plusser bijna acht keer minder kans op een baan heeft dan een Noorse.
Het werpt een wel erg schril licht op het grote pensioendebat dat sinds een paar maanden weer is opgelaaid. Met zijn allen twee, drie jaar langer werken volstaat om de pensioenen betaalbaar te houden, zegt minister van Pensioenen, Michel Daerden. Verbluffend in zijn eenvoud. Alleen blijkt (voor de hoeveelste keer?) dat bij herstructureringen het brugpensioen onmiddellijk als oplossing naar voren wordt geschoven. En de werkloze of bruggepensioneerde Belg van vijftig of ouder wordt geparkeerd. Buiten de arbeidsmarkt, betaald weliswaar. Maar tegen welke prijs?
Brugpensioen ontstond in 1974 tijdens de economische crisis, met een bewonderenswaardige doelstelling: jobs vrijmaken voor jongere werknemers, door ouderen versneld en comfortabel te laten uitstromen. Maar ondertussen blijkt het concept te berusten op een foute veronderstelling. De arbeidsmarkt is nu eenmaal geen 'gesloten vat' met een vast totaal aan banen. Bovendien worden bruggepensioneerden bij herstructureringen niet vervangen.
Momenteel zijn er in België ongeveer 115.000 bruggepensioneerden. In de loop der jaren is brugpensioen een middel geworden om de pil van een individueel of collectief ontslag financieel te vergulden. De facto is het een vorm van werkloosheid. Het heet alleen anders. En door het aanlokkelijke discours (een brug naar het feitelijke pensioen, zoals een brug over troebel water), zijn werknemers het ook nog eens als een verworven recht gaan beschouwen. Soms al na een loopbaan van 35 jaar of minder. Denk maar aan de betogingen bij de afsluiting van het Generatiepact van 2005, dat het brugpensioen moest ontmoedigen.
Eén maatregel uit dat Generatiepact kreeg op 1 april 2010 een late uitwerking. Dan werden de sociale bijdragen voor brugpensioen gewijzigd. In plaats van een vast bedrag per maand (pakweg 75 euro) betalen werkgevers voortaan een procentuele bijdrage. Die bijdrage ligt hoger naarmate de bruggepensioneerde jonger is. Tot wel 50 procent voor brugpensioenen die worden toegekend onder 52 jaar. Het brugpensioen, vooral op jongere leeftijd, zal dus duurder worden. En daardoor, misschien, een heel klein beetje ontmoedigd worden.
Maar hoe efficiënt is die 'ontrading' echter? Brugpensioenen op jonge leeftijd, zoals bij Opel, worden effectief een pak duurder. Maar voor bedrijven in moeilijkheden zijn er uitzonderingen. En per maand wordt een 'gewoon' brugpensioen op 58 jaar slechts een paar euro's duurder. Maar zal dit volstaan om werkgevers en werknemers op andere gedachten te brengen? Of gaat het gewoon om een extra belasting, zonder reëel effect op de tewerkstelling?
Bovendien kosten brugpensioen en allerlei satellietstatuten (canada dry, landingsbanen, tijdskrediet voor ouderen) de maatschappij handenvol geld. De totale kosten van één brugpensioen van 58 tot 65 jaar bedragen - zonder ontslagkosten - al gauw 130.000 euro, deels ten laste van de werkgever en deels ten laste van de werkloosheid. Voor de 115.000 bruggepensioneerden zou dat neerkomen op een totale kost van bijna 15 miljard euro.
Uit onderzoek van het Kenniscentrum van SD Worx blijkt dat de bereidheid van werkgevers om 'ouderen' voltijds in dienst te nemen afneemt naarmate medewerkers ouder worden. Terwijl 64 procent van de werkgevers nog bereid is een 50- tot 55-jarige een voltijds contract wil aanbieden, is dat voor 56- tot 60-jarigen al afgenomen tot 40 procent en voor 60-plussers zelfs tot 24 procent. Naarmate medewerkers ouder worden, zijn werkgevers eerder geneigd hen deeltijds in dienst te nemen en/of op basis van tijdelijke contracten. Zelf geven werknemers aan op hogere leeftijd vooral minder of flexibeler te willen werken.
Eerder dan 15 miljard euro uit te trekken om ouderen van de arbeidsmarkt weg te houden, kan dit geld gebruikt worden voor activering van jongere én oudere werkzoekenden. En waarom ook niet de loonbarema's op basis van anciënniteit afschaffen en medewerkers voortaan belonen op basis van hun bijdrage aan het bedrijfsresultaat? Als die bijdrage afneemt naar het einde van de loopbaan toe moet ook het loon in verhouding kunnen dalen.
Gebruik deze 15 miljard om langer werken en werkhervatting aan te moedigen. Stimuleer werkgevers om oudere werknemers verder op te leiden. Om jobs aan te passen aan de leeftijd van medewerkers. Om de ontslagen werknemers bij Opel en bij andere werkgevers zo snel mogelijk opnieuw aan de slag te helpen. Met enige dwang indien nodig. En gebruik het brugpensioen enkel nog als het echt niet anders kan. Met de vergrijzing voor de deur is er geen andere keus. De sociale partners en de regering moeten deze oefening maken.
