" Het langverwachte "groenboek" van federaal minister Michel Daerden (PS) over de toestand van de Belgische pensioenen is overgemaakt aan de sociale partners en regeringstop. Het boek bevat talloze recepten om ons pensioenstelsel overeind te houden, maar de politieke keuzes zijn pas voor het hieropvolgende witboek.
Het meest opmerkelijke voorstel is dat om de effectieve (en niet de wettelijke) pensioenleeftijd elk jaar met één maand te verhogen tot in 2030. "Dat zou een essentieel element van de oplossing vormen", staat er in het groenboek. Half januari gaf Michel Daerden een redelijk onverstaanbare uitleg in de Senaat over een "groenboek en een witboek" die de toekomst van onze pensioenen moesten veilig stellen. Zijn optreden werd een hit op YouTube, maar premier Yves Leterme en zijn coalitiepartners konden de schertsvertoning minder smaken en de regeringsleden vreesden dat de publicatie van de twee pensioenboeken nooit werkelijkheid zou worden. Die bezorgdheid blijkt nu ongegrond: Daerden had beloofd om zijn groenboek op 10 februari over te maken aan de taskforce met de vertegenwoordigers van de vicepremiers en sociale partners en hij hield woord.
Zijn groenboek, met een analyse door specialisten over de levenskansen van ons pensioensysteem is een lijvig werkstuk geworden van meer dan honderd pagina"s, dat De Morgen al kon inkijken. De leden van de taskforce hebben tot eind februari om op basis van dit groenboek voorstellen te doen, die dan zullen leiden tot een witboek. In de inleiding toont Daerden zich niet meteen van zijn vrolijkste kant: het behoud van het huidige pensioenstelsel wordt, gezien de huidige crisis, omschreven als een haast onmogelijke opdracht. "Het komt erop neer dat we de kwadratuur van de cirkel zullen moeten oplossen", schrijft hij.
Geen grote hervorming
In het groenboek wordt gesuggereerd om de effectieve pensioenleeftijd zeer langzaam op te trekken, met één maand per jaar tot 2030. Over twintig jaar zouden 55-plussers daardoor drie jaar langer aan het werk moeten zijn. In België ligt de pensioenleeftijd in de praktijk rond de zestig jaar, terwijl de wettelijke pensioenleeftijd op 65 jaar ligt. De pensioenbonus uit het Generatiepact, die de mensen moest aanzetten om langer te werken, heeft tot nu toe weinig effect gehad, meer zelfs, de bonus geniet nauwelijks enige bekendheid bij de werknemers.
Als het aan de experts ligt uit het groenboek, wordt er niet gemorreld aan de wettelijke pensioenleeftijd. Een fundamentele hervorming van het pensioenstelsel, met de drie traditionele systemen voor werknemers, zelfstandigen en ambtenaren, komt er evenmin, een stroomlijning dringt zich wel op. "De kloof tussen de verschillende wetgevingen zou moeten worden gedicht om incoherentie en discriminatie te vermijden en de vereenvoudiging in de hand te werken."
Het rapport draagt het Zilverfonds, dat in 2001 werd opgericht door de paarsgroene regering en de schokken van de vergrijzing moest helpen opvangen, niet ten grave, maar stelt wel voor om het te doen samensmelten met het Toekomstfonds. Het Zilverfonds had gespijsd moeten worden met de overschotten die op de begrotingen zouden geboekt worden, maar de afgelopen drie jaar werd er geen cent meer in gestort. Momenteel bevat het fel bekritiseerde Fonds niet meer dan 16 miljard euro, wat nauwelijks de helft is van wat er in 2009 uit de begroting werd toegekend aan de pensioenstelsel.
De economische crisis heeft de problemen rond de betaalbaarheid van de pensioenen op lange termijn niet verergerd, op middellange termijn heeft de huidige crisis wel geleid tot een meerkost voor de vergrijzing van 1,9 procent van het bbp, zo staat er in het groenboek. "Om de kosten van de wettelijke pensioenen te dekken moeten we teruggrijpen naar een reële en duurzame sanering van onze overheidsfinanciën, het aantal ingenomen arbeidsplaatsen in ons land verhogen en ertoe komen dat de maximumleeftijd voor de pensionering wordt verhoogd."
Slechte leerling in de Europese klas
Het Belgisch pensioenstelsel staat in Europa niet meteen aan de top. In vergelijking met landen met eenzelfde levensstandaard scoort België erg middelmatig. "De vervangingsratio van het pensioen in België is ontoereikend in vergelijking met de andere landen", staat er. "Het armoederisico van ouderen neemt overal in Europa toe, maar België blijft wel tot de kopgroep behoren. Nochtans, als we met alle vergrijzingsuitgaven rekening houden, behoort België eerder tot de landen waar de kosten het hoogst liggen, in termen van het percentage van het bbp." In de ranking van de 27 Europese lidstaten bekleedt België voor de kosten van de vergrijzing de achtste plaats. Ook op het gebied van de tweede en derde pijler doet België het niet briljant. Samen met Denemarken is België het enige land waar de pensioenfondsen in 2008 een negatief rendement hadden.
