Pensioenfondsen zijn keihard geraakt door de economische crisis. Recentelijk is de zogenoemde dekkingsgraad hersteld, omdat zowel de aandelenkoersen als de rente de laatste tijd zijn gestegen.
Verschillende pensioenfondsen waarschuwen echter voor een 'al te groot optimisme'. Het vermogen van veel pensioenfondsen om aan hun toekomstige verplichtingen te voldoen staat nog steeds onder druk.
Dit geeft aanleiding tot discussie over de houdbaarheid van ons pensioenstelsel. Maatregelen die pensioenfondsen kunnen nemen om de dekkingsgraad te herstellen zijn - naast wachten op hogere koersen en rentestand - het korten op pensioenrechten en het verhogen van pensioenpremies.
Vooral de dreiging van hogere pensioenpremies zorgt ervoor dat een aantal bedrijven pleit voor hervorming - lees: verdere versobering - van het pensioenstelsel. De afgelopen jaren is het pensioenstelsel al aanzienlijk versoberd door de vervanging van eindloon door middelloon in veel pensioenregelingen. Verdere afbraak van collectieve pensioenrechten leidt tot een grotere behoefte aan individuele pensioenen. Een collectief pensioen – zoals geldt voor 90% van de Nederlandse werknemers – is door schaalgrootte, ontbreken van winstoogmerk en solidariteit tussen generaties gemiddeld echter veel goedkoper en biedt meer zekerheid.
De huidige financiële crisis onderstreept dit juist. Door de crisis staan de pensioenfondsen weliswaar onder druk en wordt er gekort op pensioenrechten, maar de gevolgen voor werknemers met een individuele pensioenregeling kunnen veel erger zijn. Dit zien wij bijvoorbeeld in de VS en ook hier bij beschikbare premieregelingen. Bij pensionering koopt men van het opgebouwde kapitaal een levenslange pensioenuitkering bij een verzekeraar. Dit gebeurt zonder indexatie. De koopkracht van de pensioenuitkering daalt dus elk jaar. Bovendien zijn de kosten die de verzekeraars in rekening brengen niet transparant en vaak exorbitant. Dit gaat uiteraard ook ten koste van de pensioenuitkering.
Wanneer wordt gekeken naar de situatie van oudere werknemers wordt het nadeel van de beschikbare premieregelingen nog duidelijker. Oudere werknemers in de VS hebben hun pensioenrechten het afgelopen jaar met 25-50% zien teruglopen! Daarom stelt één op de drie Amerikanen nu de datum van pensionering uit in de hoop dat de beurzen herstellen en het pensioeninkomen hoger uitkomt. In 2016 zal circa 30% van de Amerikanen tussen 65 en 74 jaar moeten blijven werken omdat hun pensioenuitkering simpelweg onvoldoende is.
In een collectief stelsel komen dergelijke wantoestanden niet voor. De voordelen van collectiviteit zijn overtuigend en dit is een grote kwaliteit van het Nederlandse pensioenstelsel. Dat moet vooral zo blijven.
Anne Gram is sinds 1991 werkzaam in de financiële sector. Ze begon als derivatenanalist bij Nordea Securities in Denemarken, waar zij oorspronkelijk vandaan komt. Gram werkte onder meer bij Fotis MeesPierson, ABN Amro Asset Management en meerdere institutionele beleggers.
