'Minstens 30 procent van de hefboomfondsen verdwijnt als gevolg van de kredietcrisis', zegt Stan Beckers van Barclays Global Advisors, gastprofessor aan de KULeuven. 'Onterecht kregen ze de schuld voor de crisis, maar ze stonden zelf regelmatig aan de verliezende kant van een deal.' Het financiële toezicht ging zwaar in de fout toen het de Amerikaanse zakenbank Lehman Brothers bankroet liet gaan.Stan Beckers pendelt tussen Leuven en Londen. Hij is algemeen directeur bij Barclays Global Investors in Londen. Maar op vrijdag doceert hij beleggingsleer en 'Security Pricing' aan de KULeuven. Hij is een van de weinige academici met praktijkervaring. 'GIMV-voorzitter Herman Daems is de enige andere collega aan de faculteit Economische Wetenschappen die mij te binnen schiet.'
Merkt u een verschil tussen studenten in België en die in het buitenland?
Stan Beckers: 'Ik heb les gegeven in de VS, het VK, Nederland en België. Studenten in het buitenland hebben doorgaans meer 'hands on' ervaring: ze zijn bereid de financiële kennis in de praktijk om te zetten. In België worden mijn lessen meer als theoretische cursus beschouwd. Ik heb acht jaar in Amsterdam lesgegeven en kan meteen 10 tot 15 ex-studenten opnoemen die een prominente positie bekleden bij een pensioenfonds, de overheid, de toezichthouder of een vermogensbeheerder. In België zijn dat er misschien twee in totaal.'
Is dat enkel te wijten aan het onderwijs?
Beckers: 'In Nederland zijn de mogelijkheden om aan de slag te gaan veel uitgebreider. Er is meer ervaring aanwezig, en ook meer kapitaal vanuit institutionele hoek. In België kan men slechts op een handvol plaatsen terecht: Fortis, KBC, Dexia, Petercam, Degroof,... In Nederland is er een ruimere pool van grote vermogensbeheerders, zoals Robeco, en pensioenfondsen met wereldallure, zoals ABP en PGGM. Het enige grote Belgische pensioenfonds, dat van Belgacom, werd enkele jaren geleden genationaliseerd.'
Is het dankzij het institutionele kapitaal dat hefboomfondsen meer floreren in Nederland?
Beckers: 'Historisch gezien is er een lange traditie van financiële innovatie in Nederland. De Europese optiebeurs in Amsterdam was de eerste in haar soort op het continent. Nederlanders durven misschien meer, terwijl Belgen van nature conservatiever zijn.'
Zal de crisis de hefboomfondssector veranderen?
Beckers: 'Minstens een derde van de hefboomfondsen verdwijnt. Enkel de sterksten overleven. De vraag dient gesteld of de beheersvergoeding die zij vragen wel te verantwoorden is. Ik verwacht dat klanten druk zullen uitoefenen om die vergoeding te verlagen. De zogenaamde 'gate', het afsluiten van hefboomfondsen zodat klanten hun kapitaal niet kunnen terugeisen, wordt de doodskus voor vele fondsen. Fondsen die ervan gebruikmaken, zullen wellicht de deuren sluiten. Ik verwacht dat overblijvende hefboomfondsen ook niet langer de liquiditeit zullen verstrekken die ze tot nu toe boden. Ze zullen klanten verzoeken geld voor 3 à 4 jaar vast te zetten, in plaats van elke maand de mogelijkheid laten uit te stappen.'
Is de kritiek terecht dat hefboomfondsen de financiële crisis verergerd hebben?
Beckers: 'Dat valt moeilijk te bewijzen. Ik denk dat het verbod op shortselling weinig zoden aan de dijk heeft gezet. Er werden zondebokken gezocht en dat werden shortsellers en hefboomfondsen. Bij de Volkswagen-affaire stonden hefboomfondsen aan de verliezende kant. Hefboomfondsen verloren massa's geld op hun shortposities, omdat Porsche niet moest bekendmaken dat het zijn positie aan het vergroten was. Met meer regelgeving was dit vermeden. In het VK had een Porsche-Volkswagensoap niet kunnen plaatsvinden.'
'Op dezelfde manier werden credit default swaps (CDS) ten onrechte met de vinger gewezen. Op de CDS-markten stonden alle knipperlichten al 18 maanden op rood. Ze gaven aan dat de kredietwaardigheid van bedrijven wankelde, terwijl de aandelenmarkten nog van niets gebaarden.'
Wat vindt u van het crisisbeleid van de centrale banken?
Beckers: 'De enige grote fout die de autoriteiten maakten, was dat ze Lehman Brothers bankroet lieten gaan. De zakenbank nam een centrale positie in en de val van Lehman schokte het vertrouwen in het financieel systeem. De financiële crisis is eerst en vooral een vertrouwenscrisis en het faillissement heeft een ongelooflijke kettingreactie teweeggebracht.'
'Er was enkel iets meer flexibiliteit nodig van de Amerikaanse autoriteiten. Barclays wilde Lehman overnemen, maar had enkele dagen nodig om zijn aandeelhouders te raadplegen. Voor de gezondheid van het financieel systeem was Lehman beter niet bankroet gegaan, maar als werknemer van Barclays ben ik tevreden. Barclays is goed gevaren. Achteraf heeft het de beste onderdelen van Lehman voor een appel en een ei gekocht.'
Wie heeft er schuld aan de crisis?
Beckers: 'Aan de basis ligt de collectieve blindheid voor het basisprincipe dat je niet iets uit niets kan maken. Het is irrationeel dat het herverpakken van financiële producten waarde zou creëren. Het herverpakte product was zoveel keer meer waard dan de aparte bouwblokjes. Waarom geloofde men in dat idee? De hebzucht heeft mensen zover gedreven. Bankiers evolueerden van betrouwbare adviseurs naar winkeliers. Ze moesten de 'smaak van de week' aanprijzen in plaats van advies op maat te bieden. Een groot aantal van die producten, zoals de fondsen met kapitaalgarantie, bevatten hoge verborgen vergoedingen voor de banken. Die gestructureerde producten ontstonden niet vanuit de noden van klanten. Het is een bron van inkomsten voor de verschaffer van de bescherming.'
