'Zeg maar tegen je oma dat ze volgend jaar minder boodschappen kan doen voor hetzelfde pensioen.'' Duidelijker kan hoogleraar pensioen aan de Univerisiteit van Tilburg Gerry Dietvorst de gevolgen van de kredietcrisis voor de pensioenen niet uitleggen aan zijn studenten.
Want de gevolgen zijn groot. Het ene na het andere fonds meldt forse verliezen op de beleggingen.
De verliezen zijn inmiddels zo groot dat het totale vermogen onder de veilig geachte grens is gezakt.
Pensioenfondsen moeten minimaal vijf procent meer vermogen hebben dan ze nodig hebben om de huidige en toekomstige pensioenen te betalen, de zogenoemde pensioenverplichtingen. Voor de zekerheid wordt een buffer van 25 procent aanbevolen.
Die 25 procent halen de meeste fondsen nu niet. Dat betekent dat pensioenfondsen hun vermogen op orde moeten brengen. Dat kan door het verhogen van de premie, dus de inkomsten, of door de kosten te verlagen, door de pensioenen niet aan te passen aan de inflatie, de zogenoemde indexatie. Een rondgang langs enkele fondsen leert dat er wordt gekozen voor de laatste optie.
Als de indexatie achterwege blijft, of maar gedeeltelijk plaatsvindt, gaan gepensioneerden er in koopkracht op achteruit. Overigens treft het niet doorgaan van de indexatie tevens de toekomstige pensioenen van de werknemers. Ook die worden niet aangepast, zodat zij later een lager pensioen krijgen.
De andere oplossing voor het tekort, een verhoging van de pensioenpremie, is nauwelijks in beeld. ,,Verhoging van de pensioenpremie is een van de laatste redmiddelen waar we naar grijpen'', verzekert een woordvoerder van pensioenfonds PFZW, het voormalige PGGM. Ook bij het ABP, het grootste pensioenfonds van Nederland, wordt naar de indexatie gekeken.
Indexeren kost de pensioenfondsen veel geld, terwijl een procentueel even grote premieverhoging veel minder oplevert.
De dreigende achteruitgang leidt bij de gepensioneerden tot bezorgdheid. Bij de Anbo, een belangenbehartiger voor ouderen, komen veel telefoontjes binnen van bezorgde bejaarden. ,,Maar er is ook sprake van berusting,'' weet Juanita Bouman van de Anbo. ,,Mensen die het nieuws gevolgd hebben, zagen dit al aankomen.''
De Anbo wil dat de pensioenfondsen in ieder geval zoveel mogelijk indexeren. ,,Voor gepensioneerden is de rek er vaak al uit. De kosten lopen op, de uitkering niet.''
De pensioenfondsen benadrukken dat de tekorten maar van tijdelijke aard zijn. Als de beurzen weer aantrekken en de rente stijgt, zijn de tekorten snel verdwenen.
Ook Dietvorst waakt er voor van een crisis te spreken. ,,Binnen een paar jaar komt alles weer goed. In de jaren negentig hadden we de vette jaren. toen haalden pensioenfondsen zulke hoge rendementen dat ze zelfs geld terugbetaalden aan de bedrijven. Nu zitten we in de magere jaren.''
Maar de pensioensector is robuust, meent Dietvorst. ,,Ze hebben een vermogen van 600 miljard euro en ze moeten jaarlijks 20 miljard euro uitkeren. Er is dus geen acuut probleem.''
Dietvorst wijst er ook op dat de pensioenfondsen later alsnog de indexatie kunnen doorvoeren. ,,Dat kan met terugwerkende kracht. Dat is in 2007 ook gedaan.''
