Onderstaand artikel werd geschreven door Ieke van den Burg. Zij is delegatieleider voor de PvdA in het Europees Parlement. Het artikel verscheen oorspronkelijk op de Europese website van de Algemene Nederlandse Bond van Ouderen. Klik hier voor de website.Risicovolle hypotheekleningen in de Verenigde Staten veroorzaken nog steeds op mondiale schaal beroering en onzekerheid. De zogenaamde kredietcrisis remt niet alleen de Europese economie, maar heeft ook een negatieve invloed op het vermogen van onder andere Nederlandse pensioenfondsen. Efficiënt en effectief Europees toezicht is daarom noodzakelijk om zowel de economie als het arbeiderskapitaal, ofwel uw en mijn pensioen, in de toekomst goed te beschermen.
Kredietcrisis
De kredietcrisis is als volgt ontstaan. Amerikaanse banken hebben de afgelopen jaren te gemakkelijk een hypotheek verstrekt aan groepen mensen die nauwelijks de lasten van een dergelijke hypotheek konden dragen. Zowel door deze versoepelde acceptatiecriteria bij banken, als door een lage instaprente (de rente die betaald dient te worden aan het begin is laag en loopt geleidelijk in percentage op), werd het aantrekkelijk om een (tweede of derde) hypotheek af te sluiten. Hierdoor steeg de vraag naar huizen en zo de huizenprijs in Amerika. Hypotheekleningen worden vaak doorverkocht aan beleggers over de hele wereld. De markt van hypotheekleningen groeide in de Verenigde Staten en zo ook het proces waarbij deze leningen worden doorverkocht. Beleggers werden verblind door het vooruitzicht op een hoog rendement en namen zodoende onverantwoorde risico's. Ook Nederlandse pensioenfondsen en banken namen beleggingen in financiële producten welke (in)direct in relatie stonden met deze risicovolle hypotheken. Sommige van deze producten werden gewaardeerd als een veilige belegging (AAA-status), vaak onterecht zo blijkt achteraf. In 2006/2007 steeg echter de rente en daalden de huizenprijzen waardoor kwetsbare groepen niet langer in staat waren om de rente te betalen. De oplopende hypotheekrente was namelijk niet langer te compenseren met een stijgende waarde van het huis. Wereldwijd kwamen beleggingen met deze risicovolle Amerikaanse hypotheken in de problemen. De markt voor het doorverkopen van deze financiële producten verdween wat leidde tot enorme afschrijvingen op de balans van financiële instellingen. Daarnaast verloren deze instellingen het vertrouwen kwijt in de betrouwbaarheid van elkaars producten. Hierdoor besloten zij minder leningen te verstrekken. Het krediet droogde op: "de kredietcrisis". Het gevolg hiervan was dat ook Europese bedrijven, die niets te maken hadden met de problemen op de Amerikaanse hypotheekmarkt, moeilijker of tegen een hogere rente leningen moesten afsluiten bij zelfs Europese banken.
Nederlandse pensioenfondsen
In Nederland financieren we "de oude dag" met een stelsel dat gebaseerd is op drie pijlers; a) de AOW als basisvoorziening, b) het aanvullende pensioen waarvoor werkgevers en werknemers gezamenlijk sparen, en c) een particuliere pensioenvoorziening, waarbij iedereen zelf kan sparen voor later. Het aanvullend pensioen is in Nederland kapitaalgedekt en ondergebracht bij een aantal grote fondsen waaronder bijvoorbeeld het Algemeen Burgerlijk Pensioenfonds (ABP). Deze fondsen beleggen uw gespaarde pensioen op de financiële markten om zo uiteindelijk een hogere premie te kunnen uitkeren. Door grote hoeveelheden geld te beleggen over een lange periode kunnen zij een verschil in beleggingsopbrengsten uitsmeren over een aantal jaar. Uw pensioen lijkt op dit moment dus nog veilig, omdat deze fondsen in goede periodes een buffer hebben opgebouwd. De malaise op de financiële markten moet echter niet al te lang duren, omdat ook de buffers van deze grote fondsen kunnen opdrogen.
Europees toezicht
Niet enkel pensioenfondsen dienen beschermd te worden, maar ook de werkgelegenheid en uw koopkracht mogen niet aanzienlijk verslechteren vanwege risicovolle spelletjes op de financiële markten. Ter bescherming hebben we nationale toezichthouders, die de hoeveelheden kapitaal in de gaten houden bij instellingen en in de markt (zoals De Nederlandse Bank), en toezichthouders die letten op het gedrag van deze instellingen (zoals de Autoriteit Financiële Markten). Wat mij al jaren een doorn in het oog is betreft het versplinterde toezicht in Europa. Naast nationale grenzen kennen we namelijk ook sectorale grenzen in het toezicht. Sommige toezichthouders letten op pensioenfondsen, andere op banken en weer andere op dat wat zich afspeelt op de beursvloer. Er zijn daardoor wel 80 nationale en sectorale toezichthouders die allemaal hun eigen bevoegdheden, verantwoordelijkheden en belangen hebben. Tegenover het versplinterde toezicht staat dat grote financiële instellingen wel over de grens opereren via complexe financiële producten. De vrijwillige samenwerking en coördinatie tussen deze toezichthouders is onvoldoende, zo is inmiddels ook wel gebleken. Er zal dus een systeem van Europees toezicht moeten komen. Ik pleit daarom in het Europees Parlement voor een coherent en efficiënt Europees toezicht. Centrale banken en markttoezichthouders moeten daarom beter samenwerken met een duidelijke bevoegdheidsverdeling. Daarnaast moet informatie over monetaire zaken en de hoeveelheid beschikbaar krediet worden gekoppeld aan het gedrag van financiële instellingen. Bij situaties die gevaarlijk zijn voor de economie, zoals het opdrogen van het te verstrekken krediet vanwege bepaalde activiteiten op de markt, kan dan tijdig worden opgetreden. Preventie in plaats van interventie! Tenslotte moeten de gigantische bonussen en aandelenopties in de wereld van het grote geld aangepakt te worden. De beloningsprikkels zijn veel te veel op de korte termijncijfers en beurswaarden gericht. Het nemen van excessieve risico's wordt zo grif beloond. In de goede tijden profiteren de financiële instellingen en in de slechte tijden mag de gehele samenleving puin ruimen. Wat mij betreft 'normaliseren' we de beloningsstructuur weer. Bonussen moeten worden bepaald over een lange periode van succes en risico's dienen minder beloond te worden. Situaties zoals we die nu meemaken met de kredietcrisis, de negatieve invloed van de financiële markten op de economische groei en de vermogens van pensioenfondsen, moeten in de toekomst worden voorkomen door beter toezicht en meer verantwoord gedrag van beleggers. Daarnaast is het voordelig voor uw en mijn pensioen als de financiële markten stabiel zijn. Pensioenfondsen kunnen op die manier een redelijk rendement behalen en onze oude dag blijven financieren. Kortom, er is nog meer dan voldoende werk aan de winkel!
Ieke van den Burg is delegatieleider voor de PvdA in het Europees Parlement.
