De vergrijzing is meer dan een kostenplaatje !De vergrijzing wordt in deze budgettair moeilijke dagen gezien als een groot probleem. De Studiecommissie voor de Vergrijzing heeft de omvang van het probleem zelfs in kaart gebracht. De resultaten van deze studie van 2009 laat zien dat de sociale zekerheidskosten verhogen met 4,9% BBP in de periode 2014-2016 en met 8,2% BBP in de periode 2008-2016. Deze forse stijgingen staan volledig op het conto van de pensioenen en de gezondheidszorgen. Dan hebben we het nog niet gehad over de thuiszorg die buiten de ziekteverzekering valt. Regeringen en parlementsleden denken na hoe ze een en ander betaald gaan krijgen, welke maatregelen moeten worden genomen.
Nochtans is de vergrijzing het bewijs van onze welvaart en uiteindelijk streeft elke maatschappij naar meer welvaart. De levensverwachting van een in 2009 geboren jongen/meisje zal respectievelijk 77,87 en 83,86 jaar zijn terwijl verwacht wordt dat een jongen respectievelijk meisje van het geboortejaar 2060 85,27 respectievelijk 90,94 jaar te leven zal hebben. Ter vergelijking : in de periode 1972-1976 had diezelfde jongen een levensverwachting van 68,60 en het meisje van 75,08 jaar. De vooruitgang is dus enorm. Dat is het resultaat van onze verbeterde levensomstandigheden met betrekking tot voeding, huisvesting, gezondheidszorgen, enz. Het is het bewijs dat onze maatschappij een gigantische vooruitgang heeft geboekt en nog te boeken heeft.
Ouderen : een zeer diverse groep
Ouder worden, het is niet allemaal kommer en kwel. De globale zelfredzaamheid onder de thuiswonende bevolking van 65 jaar en ouder is de afgelopen 25 jaar toegenomen. Zo is het percentage ouderen dat quasi volledig afhankelijk is van derden tussen 1996 en 2000 meer dan gehalveerd van 10% naar 4%. Door de stijgende levensverwachting en het feit dat men langer gezond blijft, is de groep van ouderen een zeer diverse groep geworden gaande van fitte 65-plussers tot zwaar zorgbehoevende hoogbejaarden. De wijze waarop zij hun tijd doorbrengen en hun noden zijn bijgevolg divers.
Ouderen die zelf zorg bieden
Wat nogal eens vergeten wordt, is dat ouderen vaak zelf mantelzorgers zijn. Ze zorgen voor de eigen hoogbejaarde ouder(s), maar ook voor de eigen kleinkinderen. Ze schakelen zich in in het verenigingsleven en stellen zich als vrijwilliger ter beschikking van het sociaal-cultureel leven in hun gemeente of stad of bieden hun diensten als vrijwilliger aan in het kader van oppashulp of klusjesdienst en vullen zo een grote nood in die bij zorgbehoevende ouderen bestaat. Niet zelden brengt de lokale overheid of de mutualiteit vraag en aanbod bij elkaar.
Zorgbehoevend zijn impliceert niet dat men de regie van het leven uit handen geeft !
Zelfs indien ouderen zorgbehoevend worden, willen ze de regie van hun leven in eigen handen houden. De tijd dat men massaal naar het rustoord trekt, is voorbij. Ouderen willen zo lang mogelijk thuis blijven en zelf beslissen hoe ze hun leven organiseren. Ze wensen in hun hulpbehoevendheid ondersteund te worden, niet gepamperd. Stilaan beseft ook de overheid dat wie fysiek hulpbehoevend is, misschien wel nog best zelf kan beslissen. De personen me teen handicap hebben inmiddels die regie financieel vertaald gekregen in een persoonsgebonden assistentiebudget, een budget waarmee ze zelf hun assistentie kunnen organiseren. Zonder twijfel zal zich deze evolutie ook voltrekken voor ouderen. Sommige ondernemers in de ouderenzorg hebben die boodschap al begrepen. Zij werken eerder vraaggestuurd dan aanbodgestuurd. Nu moet het beleid zijn koudwatervrees nog laten varen.
Ouderen die fysiek misschien wat zwakker zijn geworden, maar niet zorgbehoevend zijn, hebben met de dienstencheque die autonomie ook verworven. Via dienstencheques kopen zij hulp in huis in. Dat stelt hen in staat thuis te blijven.
Werken is een mensenrecht, ook na 65 jaar.
Ouderen willen ook professioneel niet afgeschreven worden. Met 65 wenkt in onze maatschappij onverbiddelijk het pensioen. Sommigen zijn blij aan de vele professionele verplichtingen te kunnen ontsnappen, maar anderen voelen nog steeds de wens professioneel actief te zijn, soms voltijds, meestal deeltijds. Ons pensioenstelsel heeft het daar niet op begrepen. Wie teveel blijft werken, moet inboeten op zijn pensioen of ziet zijn pensioen ingetrokken. Talrijk zijn de ouderen die deze situatie aanklagen. Zij eisen het recht op hun professionele ervaring ten dienste te stellen van de arbeidsmarkt. Terecht stellen ze dat hun arbeid jongeren niet uit de markt prijzen. In tegendeel, dat hun activiteit bijkomende jobs creëert. Talrijk zijn de formules die gezocht worden om die professionele ervaring te valoriseren. Een steeds weerkerende eis is de beperkingen voor de toegelaten arbeid voor gepensioneerden af te schaffen. Langzaam aan groeit in Vlaanderen daaromtrent een consensus. Bedrijfsleiders en kleine zelfstandigen kunnen hun ervaring in bedrijfsvoering of inzake de uitvoering van een zeer concrete job ter beschikking stellen van jonge startende ondernemers. Voor deze jonge ondernemers is dit soort counseling vaak onbetaalbaar en oudere bedrijfsleiders leveren nog graag een bijdrage aan de ondernemingswereld.
Ook ouderen bouwen mee de toekomst uit
Politiek heeft vaak de illusie de maatschappij te kunnen boetseren. In de afgelopen decennia heeft de bevolking zijn recht opgeëist om via allerlei adviesraden mee vorm te geven aan die maatschappij. Ook ouderen hebben het afgelopen decennium dat recht opgeëist. Het Vlaams Ouderen Komitee, de Federale Adviesraad voor Pensioenen, de Federale Adviesraad voor Ouderen in wording en de ontelbare gemeentelijke ouderenraden laten ouderen toe op elk politiek echelon hun verwachtingen, noden en ambities kenbaar te maken. Daar participeren zij mee aan het beleid en tekenen samen met andere leeftijdsgroepen de toekomst van hun gemeente of stad, Vlaanderen en België mee uit. Die betrokkenheid moet ervoor zorgen dat ouderen aan hun trekken komen in het beleid zowel op vlak van zorg, maar evenzeer op vlak van mobiliteit en cultuurbeleving en moet ervoor zorgen dat bij de ruimtelijke inrichting van gemeente en stad aandacht wordt besteed aan de specifieke behoeften van ouderen.
Vergrijzen is een werkwoord. Oud worden is niet stilzitten in een hoekje, het is op een eigen wijze mee verantwoordelijkheid opnemen in de maatschappij, vorm geven aan de toekomst en zich ten dienste stellen van de gemeenschap.
