" In de discussie over een eenheidsstatuut voor arbeiders en bedienden is er alvast één denkpiste die niet onmiddellijk wordt afgeschoten door werkgevers of vakbonden: hervorm het ontslagrecht op basis van het Oostenrijkse rugzakmodel. In het Alpenland kunnen zowel bedienden als arbeiders die gedwongen of vrijwillig van job veranderen, terugvallen op een "rugzakje" met geld om de periode tussen twee jobs te overbruggen. "Een bijzonder interessant voorstel. We nemen het zeker mee naar de onderhandelingstafel", klinkt het bij Unizo. "Het behoort niet tot ons standpunt, maar we zijn bereid om over alles te praten", luidt het bij het ACV. Ligt de sleutel tot het eenheidsstatuut in Oostenrijk? Of het nu over de massale ontslagen bij Carrefour gaat of over de sluiting van Opel Antwerpen, één van de moeilijkste discussiepunten bij het sociaal overleg wordt de grootte van de ontslagvergoeding van de getroffen werknemers. Sommige arbeidsmarktspecialisten twijfelen echter aan het nut van hoge ontslagvergoedingen. Een grote som geld zet de werknemer immers niet aan om snel op zoek te gaan naar een nieuwe job en voor de werkgever zijn de ontslagpremies een erg dure zaak. Daarbij komt dat de ontslagpremie bij bedienden afhankelijk is van de anciënniteit. Wie lang bij dezelfde werkgever blijft, bouwt kapitaal op dat hij bij ontslag meeneemt. Wie zelf opstapt, krijgt echter niets en moet zijn anciënniteit opnieuw van nul opbouwen. Het systeem ontmoedigt mensen dus om van werk te veranderen.Dat is niet het geval in Oostenrijk. Daar dragen werkgevers per maand 1,55 procent van de loonsom af aan fondsen die dat geld vervolgens beleggen in een individuele spaarrekening. Verliest de werknemer zijn job of kiest hij zelf om een andere uitdaging aan te gaan, dan kan hij het geld uit die "rugzak", eventueel aangevuld met een werkloosheidsvergoeding, gebruiken om de periode tussen twee jobs te overbruggen. De werknemer neemt ook zijn opgebouwde ancienniteit mee naar een volgende werkgever. Wie zijn rugzakje niet of minder nodig heeft gedurende zijn professionele leven, krijgt het opgebouwde kapitaal uiteindelijk uitgekeerd als aanvullend pensioen. Maar ook voor de werkgevers biedt het systeem voordelen. Die worden immers niet meer geconfronteerd met plotse torenhoge ontslagkosten aangezien de ontslagvergoeding geleidelijk aan werd opgebouwd.
Het zogenaamde Abfertigung Neu-systeem wordt al sinds 2003 in Oostenrijk toegepast en sijpelt sinds een tijdje ook door naar ons land. CDenV-kamerlid Stefaan Vercamer schoof het idee al in 2008 naar voren om op die manier de arbeidsmobiliteit te bevorderen. De afgelopen weken was het Open Vld-voorzitter Alexander De Croo die het rugzakmodel oprakelde. Ook arbeidsmarktsdeskundige Jan Denys (Randstad) haalt het principe aan in zijn nieuwe boek Free to work. Denys ziet in het Oostenrijkse model de sleutel om tot een eenheidsstatuut voor arbeiders en werknemers te komen. Volgens Denys geldt ons huidige ontslagrecht immers als de grootste hinderpaal voor de totstandkoming van dat statuut. Denys noemt het wel een "revolutionaire ingreep" en beseft dat die niet voor onmiddellijk zal zijn. Het systeem gaat immers uit van een nieuwe bijdrage, en daarvoor is er momenteel geen geld. "Dit kan alleen een onderdeel zijn van een breed sociaal akkoord dat met loonmatiging gepaard gaat", stelt hij. Volgens Denys moet het systeem ook aangepast worden aan de specifieke Belgische situatie.
Die oefening maakte hoogleraar socialezekerheidsrecht Danny Pieters (K.U. Leuven) vorig jaar al. In het voorstel van de N-VA-politicus wordt de "rugzak" niet gevuld met een maandelijkse bijdrage, maar met de huidige opzeggingsvergoeding en de werkloosheidsuitkering waarop de werknemer recht heeft. Al vreest Pieters dat net die koppeling aan de werkloosheidsuitkeringen op een njet zal botsen binnen de federale coalitie.
An offer you can"t refuse
Toch lijkt er bij de sociale partners heel wat bereidheid te bestaan om het rugzakvoorstel te bespreken. Danny Van Assche van de Unizo-studiedienst heeft het over "een bijzonder interessant voorstel". "Dit zorgt voor beperkte opzegtermijnen en het motiveert de werknemer om zich sterker te maken op de arbeidsmarkt." Ook aan vakbondszijde wordt het idee niet meteen afgeschoten. "Het behoort niet tot ons standpunt, maar we zijn bereid om over alles te praten", zegt Marc Leemans, nationaal secretaris van het ACV. "Al zal zo"n systeem wel moeten kaderen binnen een breder geheel. Het gaat immers niet op alleen iets te doen aan de opzegvergoedingen", besluit hij.
