Momenteel zijn de financiële markten in rep en roer als gevolg van de kredietcrisis. In deze nieuwsbrief willen we aan de hand van een aantal vragen stil staan bij de gevolgen van de crisis voor de pensioenregelingen in Nederland.De pensioenregeling is ondergebracht bij een pensioenfonds. Komen de pensioenaanspraken in gevaar?
De pensioenen in Nederland zijn gedekt via het zogenaamde kapitaaldekkingsysteem, wat betekent dat hiervoor een reserve wordt gevormd. Het vermogen van de pensioenfondsen slinkt momenteel door de dalende beurskoersen. Daarmee nemen de dekkingsgraden (verhouding tussen het vermogen en de waarde van de pensioenverplichtingen) af. Pensioenfondsen staan onder rechtstreeks toezicht van de Nederlandsche Bank (DNB). Als een pensioenfonds onder een bepaalde (minimum) grens komt, moet het bestuur dit onmiddellijk melden bij DNB. Het pensioenfonds is dan verplicht om een herstelplan in te dienen om binnen drie of vijftien jaar weer op de vereiste (minimale) dekkingsgraad uit te komen. Hiermee is een extra veiligheid ingebouwd om te voorkomen dat de dekkingsgraad onder de 100% komt. Voor pensioenfondsen die volledig zijn herverzekerd en de verzekeraar de risico’s heeft overgenomen (zogenaamde garantiecontract) zijn de aanspraken veiliggesteld bij de verzekeraar. Hiervoor gelden ook minder strenge eisen met betrekking tot de solvabiliteit. Op de risico’s van verzekeraars komen we hierna nog terug.
De pensioenregeling is ondergebracht bij een pensioenfonds. Komen de toeslagen in gevaar?
De hoogte van de toeslagen is meestal afhankelijk van de dekkingsgraad van het fonds. Door de kredietcrisis is deze fors gedaald en wellicht daalt deze nog verder. De toeslagen per 1 januari 2009, die vaak rond deze periode worden bepaald, zullen mogelijk (geheel of gedeeltelijk) gekort gaan worden. Als de markten zich weer herstellen kan de schade ten aanzien van de toeslagen beperkt blijven, anders zal het ook ten koste kunnen gaan van de toeslagen na 2009.
De pensioenregeling is ondergebracht bij een levensverzekeraar. Komen de toeslagen in gevaar?
In de regel is de financiering van de toeslagen afhankelijk van de beleggingsresultaten bij de verzekeraar. Deze beleggingsresultaten staan onder druk en zullen door de kredietcrisis naar verwachting lager uitvallen. Daarmee zullen naar verwachting ook de toeslagen onder druk komen te staan.
Welke garanties zijn er als een levensverzekeraar failliet gaat?
Er geldt voor pensioenen geen garantieregeling vanuit de overheid zoals die bijvoorbeeld voor spaarrekeningen geldt. Het juridisch eigendom van de beleggingen ligt altijd bij de verzekeraar. De klant heeft meestal het economisch eigendom hetgeen inhoudt dat de risico’s en opbrengsten voor de klanten zijn. Mocht een verzekeraar failliet gaan dan zullen de beleggingen deel uit gaan maken van de boedel hetgeen betekent dat aanspraken gekort kunnen worden. Soms is een deel herverzekerd bij een andere verzekeraar, echter dat betreft over het algemeen het overlijdensrisico en/of het arbeidsongeschiktheidsrisico. De vraag is echter hoe groot de kans is dat een verzekeraar omvalt.
Hierbij kan het volgende gesteld worden:
• Levensverzekeraars maken vaak deel uit van een groter (internationaal) concern. Daarbij geldt
veelal een volledige scheiding. Als de holding of onderdelen failliet gaan dan hoeft dit niet te gelden
voor de verzekeraar. Voorbeeld hiervan is momenteel de situatie bij Fortis. Daarbij doen zich de
problemen voor bij de bankensector. De verzekeringstak is gezond en solvabel en is een aparte
juridische entiteit.
• Levensverzekeraars staan net als pensioenfondsen onder toezicht van DNB. Op grond van
Europese richtlijnen moeten verzekeraars een solvabiliteitsbuffer aanhouden. In Nederland is dit
uitgewerkt in de Wet op het Financieel Toezicht. De solvabiliteitseisen zijn voor verzekeraars
zwaarder dan voor pensioenfondsen.
• Mocht het wel zover komen dat een verzekeraar in moeilijkheden komt dan zal deze vermoedelijk
worden overgenomen door een branchegenoot of worden opgevangen door de hele branche. Dit is
in het verleden ook gebeurd.
• Daarnaast geldt nog dat uiteindelijk ook de overheid kan besluiten om in te grijpen.
Dit overziend achten wij de kans dat de verzekerde pensioenaanspraken niet door een levensverzekeraar zullen worden uitgekeerd in Nederland gering.
Wat is de invloed van de kredietcrisis op de toekomstige pensioenkosten?
Dit is een moeilijk te beantwoorden vraag omdat de verscheidenheid van financiering binnen de pensioenwereld groot is.
Hieronder geven wij een paar mogelijke gevolgen:
• Bij beschikbare premieregelingen en CDC-regelingen blijven de kosten voor de werkgever gelijk.
De nadelige financiële gevolgen komen dan bij de werknemers terecht door minder toeslagen en
mogelijk korting op de pensioenen.
• Verzekeraars gaan (bij contractverlenging) mogelijk voor bepaalde risico’s hogere opslagen
vragen.
• De dalende dekkingsgraden bij pensioenfondsen kunnen leiden tot hogere bijdragen van de
werkgevers.
• Werkgevers kunnen de hogere pensioenkosten eventueel verhalen bij de werknemers, hetgeen
kan leiden tot een hogere bijdrage van de werknemers.
• Als bij onvoldoende financiële middelen toch wordt besloten om geheel of gedeeltelijk toeslagen te
verlenen zal dit ook leiden tot hogere pensioenkosten.
In de macro economische verkenningen bij de miljoenennota 2009 spreekt het kabinet de verwachting uit dat de aanvullende pensioenen in 2009 slechts gedeeltelijk worden geïndexeerd en dat de pensioenpremie zal toenemen. Door de kredietcrisis zal deze tendens naar verwachting worden versterkt.
